Hulp bij ouderverstoting: 5 manieren om een verstoten ouder te steunen

Wat jij kan doen om een verstoten ouder een hart onder de riem te steken

De kans is groot dat je iemand kent die het meemaakt. Een familielid, een vriend of een collega die plots — of net heel geleidelijk — het contact met zijn of haar kind verliest. Het kind trekt zich terug, wijst af, wil niets meer weten van een ouder van wie het vroeger hield. We noemen dat vaak ouderverstoting.

Maar contactverlies tussen ouder en kind is zelden eenduidig.

Soms is er manipulatie in het spel en wordt een kind stap voor stap tegen een ouder opgezet. Soms houdt een kind net afstand om een begrijpelijke, beschermende reden.

En heel vaak ligt de waarheid ergens in het midden, in een kluwen van loyaliteit, conflict en pijn dat van buitenaf bijna niet te ontwarren valt.

Wie er middenin zit, ziet vaak maar een deel van het plaatje.

En wie ernaast staat, ziet meestal nog minder.

Daarom is dit artikel geen oordeel over wie gelijk heeft.

Als vriend of familielid hoef je geen rechter te spelen, en dat is maar goed ook. Het gaat hier over iets anders: hoe je er kan zijn voor iemand die je graag ziet en die lijdt onder het verlies van het contact met zijn of haar kind. Want dat lijden is echt, hoe complex de situatie er ook uitziet.

De pijn van de verstoten ouder

Wie het meemaakt, draagt een pijn die diep gaat.

Er bestaan weinig dingen die zo hard aankomen als afgewezen worden door je eigen kind.

Een deel van wat het zo zwaar maakt, is dat dit verlies geen erkende vorm krijgt.

Onderzoekster Pauline Boss noemt dit ambigu verlies: een verlies zonder afscheid, zonder ritueel, zonder duidelijk einde. Er is geen begrafenis, geen condoleance, geen moment waarop de buitenwereld zegt "wat erg voor je".

Het kind is er nog, en toch is het weg. Je rouwt om iemand die leeft. En omdat niemand goed weet hoe dat te benoemen, blijft die rouw vaak onzichtbaar en onbesproken.

Deze ouders vechten bovendien een onzichtbare strijd om een band met hun kind te behouden. Een strijd die voor de buitenwereld moeilijk te vatten is, en die daardoor eenzaam maakt.

Net als bij een ernstige ziekte brokkelt het steunsysteem na verloop van vaak tijd af.

In het begin hoor je nog "je moet maar bellen, ik ben er voor je", maar gaandeweg vallen mensen weg.

Sommigen weten niet meer hoe te reageren.

Anderen kunnen de aanhoudende ellende niet meer aan.

Nog anderen kiezen, bewust of onbewust, partij.

Wat overblijft, is een groot gevoel van isolement, net op het moment dat steun het hardst nodig is.

Waarom een kind afstand neemt

Een kind keert zich zelden zomaar tegen een ouder.

Achter dat afstand nemen zit altijd een verhaal, en dat verhaal ziet er telkens anders uit.

Soms wordt een kind, bewust of onbewust, tegen een ouder opgezet. Het hoort eenzijdige verhalen, voelt de spanning en kiest uiteindelijk de kant van de ouder bij wie het zich het veiligst voelt. Dat is wat we ouderverstoting noemen.

Soms neemt een kind net afstand om zichzelf te beschermen, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van geweld of dwingende controle in het gezin. Dan is die afstand geen manipulatie, maar een gezonde, begrijpelijke reactie.

Soms zit een kind klem in een loyaliteitsconflict na een complexe scheiding, en kiest het de weg van de minste weerstand om niet tussen twee ouders verscheurd te worden.

En soms heeft het te maken met de levensfase waarin een kind zit.

Jongvolwassenen nemen nu eenmaal afstand om hun eigen plek te vinden, en dat kan tijdelijk lijken op een breuk terwijl het er geen is.

De kernvraag is bijna altijd dezelfde: staat de afstand die een kind neemt in verhouding tot wat er werkelijk gebeurd is?

Het antwoord daarop bepaalt of, en hoe, herstel mogelijk is. Net daarom begint zorgvuldige begeleiding altijd met een grondige inschatting van de situatie, en nooit met een aanname.

5 manieren om een verstoten ouder te steunen

1. Ga er niet van uit dat je begrijpt wat hij of zij doormaakt

Je kan je waarschijnlijk niet voorstellen hoe het voelt om je kind te verliezen terwijl het nog leeft. En dat hoeft ook niet.

Je hoeft de pijn niet helemaal te begrijpen om er te kunnen zijn.

Soms doen we net daarom een stap terug, omdat we bang zijn iets verkeerds te zeggen. Maar zwijgen voelt voor de ander vaak als wegkijken.

Beter is om je onmacht gewoon te benoemen. Zeg iets als: "Ik kan me niet voorstellen hoe zwaar dit voor je is, maar ik zie dat het ongelofelijk veel pijn doet." Of: "Ik weet niet goed wat ik moet zeggen, maar ik ben er."

Erkenning doet bijna altijd meer dan advies.

2. Geef geen juridisch advies dat je niet kan onderbouwen

Tenzij je zelf met dit soort dossiers vertrouwd bent, hou je je goedbedoelde gerechtelijke tips beter voor je.

Het familierecht en de hulpverlening zijn complex, en wat in de ene situatie klopt, slaat in de andere de bal volledig mis.

Goedbedoeld advies kan bovendien valse hoop geven of iemand nog dieper in een uitputtende juridische strijd duwen.

Wat je vriend of vriendin nodig heeft, is geen amateurjurist aan de keukentafel, maar iemand die luistert. Toon vooral begrip voor de frustratie en de machteloosheid. Die erkenning is goud waard.

3. Ga er niet van uit dat twee situaties gelijk zijn

Geen enkel verhaal van contactverlies is hetzelfde.

In een bekende studie naar ouderverstoting (Baker en Darnall, 2006) beschreven 97 volwassenen die zich verstoten voelden samen 66 verschillende strategieën waarmee een band onder druk gezet kan worden. Zesenzestig.

En dat is enkel wat in dat ene onderzoek naar boven kwam.

Vergelijk de situatie van je vriend of vriendin dus niet met "die ene andere die ik ken" of met iets wat je in een documentaire zag.

En plak geen kant-en-klare oplossing op een verhaal dat je maar half kent.

Je rol is niet die van rechercheur die uitzoekt hoe het precies zit, maar die van getuige die ernaast blijft staan. Wat je wél kan doen, is mee bewaken dat je vriend of vriendin goed voor zichzelf blijft zorgen.

4. Besef dat dit enorm veel energie vreet

Je vriend of vriendin heeft niet altijd de fut of de zin om samen iets te doen.

Dingen die voor jou vanzelfsprekend zijn, voelen nu als een berg om te beklimmen.

Ook al zou een avondje uit echt deugd doen, soms lukt het gewoon niet. Neem het niet persoonlijk en blijf contact houden, zonder druk.

Een open "laat maar weten als je iets nodig hebt" klinkt lief, maar legt de bal bij iemand die net geen energie heeft om te vragen.

Vaak helpt het meer om iets concreets aan te bieden: ik kom maandag soep brengen, ik doe je boodschappen mee, ik kom gewoon een uurtje langs zonder dat we iets moeten. En vraag het ook rechtuit: wat heb je nodig, en hoe kan ik er best voor je zijn? Dat brengt me bij het laatste punt.

5. Wees duidelijk aanwezig, of wees het niet

Het laatste wat iemand in zo'n slopende periode kan gebruiken, zijn oppervlakkige, vrijblijvende vriendschappen.

Deze ouders hebben al hun energie nodig: om de band met hun kind te proberen redden, om te blijven werken, om het huishouden recht te houden en vooral om zelf niet om te vallen.

Jij helpt door een keuze te maken.

Zie je de rol van klankbord en steun niet zitten, om welke reden dan ook, dan is dat je goed recht.

Maak dan ook gewoon die keuze, eerlijk en duidelijk. Wat echte aanwezigheid vooral vraagt, is volgehouden aandacht: af en toe een bericht zonder dat er iets moet, en er net zijn op de momenten die het zwaarst wegen, zoals verjaardagen, feestdagen en de eerste schooldag. Want een gebrek aan betrokkenheid maakt de eenzaamheid alleen maar groter. Duidelijkheid is ook een vorm van zorg.

Wat je beter niet zegt

Soms doen goedbedoelde zinnen meer kwaad dan goed, omdat ze de pijn klein maken of een oplossing suggereren die er niet is. Een paar voorbeelden om te vermijden:

• "Geef het tijd, het komt wel goed." Misschien komt het niet goed. Deze zin ontkent de realiteit en zet druk om hoopvol te blijven.

• "Heb je al geprobeerd om gewoon contact te zoeken?" De kans is groot dat hij of zij alles al geprobeerd heeft, vaak honderd keer.

• "Misschien moet je het gewoon loslaten." Loslaten is geen knop die je omdraait, en niemand laat een kind zomaar los.

• "Ik snap precies hoe je je voelt." Je snapt het waarschijnlijk niet helemaal als je het niet zelf ervaart, en dat is oké. Zeg dat dan ook.

Liever dan iets te zeggen wat moet troosten, mag je gewoon luisteren. "Vertel maar" is vaak genoeg.

Echte vrienden zijn een vangnet

Contactverlies tussen ouder en kind is een uitputtende, vaak onzichtbare beproeving.

De ouder die het overkomt, voelt zich machteloos en alleen.

En ook het kind draagt, wat de oorzaak ook is, een last die het niet zelf gekozen heeft.

Juist omdat de situatie zo zwaar en zo ingewikkeld is, maakt een echte vriend het verschil.

Je hoeft het niet op te lossen. Aanwezig blijven is vaak al genoeg. En soms is de waardevolste steun die je kan geven, iemand zachtjes aanmoedigen om professionele hulp te zoeken.

Professionele hulp bij ouderverstoting en contactverlies

Heb je zelf te maken met contactverlies met je kind, of ken je iemand die professionele begeleiding zoekt? In Praktijk Elpida bied ik twee trajecten aan, elk met een ander doel.

Begeleiding bij contactverlies tussen ouder en kind, voor de buitenouder (de ouder tegen wie het kind weerstand voelt).

We kijken samen naar wat er speelt en hoe je met het verlies omgaat, en wat je — binnen wat haalbaar is — zelf kan doen om de deur open te houden.

Waar de pijn vastzit als trauma, kan ook traumagerichte hulp zoals de Rewind-techniek deel uitmaken van het traject. Het is bedoeld voor wie houvast en richting zoekt in een situatie die overweldigend aanvoelt, ook wanneer herstel van het contact (nog) niet mogelijk is. Zonder valse beloftes, met respect voor de complexiteit van je verhaal.

Re-integratietherapie. Dit traject gaat een stap verder en werkt aan het effectief herstellen van het contact tussen ouder en kind.

Het betrekt waar mogelijk beide ouders en het kind, en vertrekt altijd vanuit een zorgvuldige inschatting van wat een kind nodig heeft en aankan.

De veiligheid en het belang van het kind staan voorop. Dit is geen begeleiding voor de ouder alleen, maar een zorgvuldig opgebouwd herstelproces waarbij ik werk met het hele familiesysteem.

Welk traject past, hangt af van jouw situatie.

Bij begeleiding op vrijwillige basis staat jouw draagkracht centraal, bij re-integratietherapie het herstel van de band zelf.

Twijfel je welke stap zinvol is? Plan dan gerust een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek, dan kijken we samen of er een match is tussen jouw hulpvraag en mijn kennis en ervaring. Warme groet,

Eva Verween Praktijk Elpida