Ondersteuning bij intrafamiliaal geweld en partnergeweld
In het kort
-
Begeleiding bij intrafamiliaal geweld, partnergeweld, dwingende controle en de nasleep ervan. Voor wie nog in de situatie zit én voor wie eruit is en herstelt.
-
Eerst het concrete: ik help je wegwijs te raken in de hulpverlening en het justitiële landschap (politie, parket, OCMW, vluchthuizen, advocatuur, jeugdzorg). Geen juridisch advies, dat is werk voor een advocaat, maar wel uitleg over hoe het systeem werkt en welke stap welke gevolgen heeft.
-
Daarnaast denken we samen na over hoe je veilig kan weggeraken uit een gevaarlijke relatie, of over hoe je veilig blijft als weggaan op dit moment niet kan.
-
Daarna is er ruimte voor herstel. We werken aan je menselijke basisbehoeften (slaap, voeding, veiligheid, verbinding, autonomie, betekenis) en aan veerkracht: een doel weer kunnen formuleren, paden zien die naar dat doel leiden, en de stappen vinden om ze te lopen.
-
Mijn methodes: lichaamsgericht werk om je zenuwstelsel te helpen herstellen, Rewind Technique en Ericksoniaanse Hypnose voor specifieke triggers en herinneringen, en gewoon gesprek waar dat past. Alles op jouw tempo, jij bepaalt wat we wel en niet aanraken.
-
Wat ik niet doe: relatietherapie of bemiddeling tussen jou en de pleger. Bij intrafamiliaal geweld werkt dat niet en het kan onveilig zijn.
-
In acuut gevaar? Bel 112.
Voor advies en doorverwijzing rond geweld: 1712 (in België) of Veilig Thuis 0800 2000 (in Nederland).
Voor donkere gedachten: Tele-Onthaal 106 of Zelfmoordlijn 1813 (België) of bel 113 Zelfmoordpreventie via 113 of gratis via 0800-0113 (Nederland).
Herken je jezelf hierin?
Als je te maken hebt of had met geweld, dwingende controle of misbruik in een relatie, kunnen er gevoelens en gedragingen zijn die voor jou verwarrend of beschamend aanvoelen. Hieronder een aantal reacties die veel mensen in soortgelijke situaties beschrijven.
-
Twijfelen aan jezelf. Je vraagt je af of het allemaal wel "zo erg" was, of je overdrijft, of dat het misschien toch aan jou lag. Je vertrouwt minder op je eigen oordeel.
-
Je schamen of schuldig voelen. Schaamte over wat er gebeurd is, of schuld dat je niet eerder bent weggegaan, dat je het niet hebt kunnen voorkomen, dat je niet harder hebt teruggevochten.
-
Je aanpassen en pleasen. Je vermijdt conflicten door je aan te passen, je eigen behoeften opzij te zetten en vooral te doen wat de ander wil.
-
Hyperalert zijn. Je bent constant op je hoede, scant de omgeving en de stemming van anderen, probeert situaties te voorspellen om problemen voor te zijn.
-
Isolatie en eenzaamheid. Je voelt je alleen, trekt je terug uit sociale contacten of hebt het gevoel dat niemand je echt begrijpt.
-
Moeite met grenzen aangeven. "Nee" zeggen voelt onveilig of onmogelijk, omdat je gewend bent geraakt om jezelf weg te cijferen.
-
Angst en onzekerheid. Je voelt je vaak angstig of bang voor de reactie van de ander, soms ook als de relatie al voorbij is.
-
Verwarring en geheugenproblemen. Moeite met concentreren, vergeetachtigheid, of het gevoel dat je in een waas leeft. Geen teken van "gek worden", maar een direct gevolg van langdurige stress op je zenuwstelsel.
-
Fysieke klachten. Slaapproblemen, hoofdpijn, buikpijn, spanning in je lijf, een voortdurend opgejaagd gevoel.
-
Moeite met vertrouwen. Lastig om anderen weer te vertrouwen, of om opnieuw een relatie aan te gaan, ook als je dat eigenlijk wel zou willen.
Herken je je in een of meerdere van deze punten?
Weet dat dit normale reacties zijn op abnormale situaties.
Je bent niet zwak en niet "gek". Je hebt gedaan wat nodig was om te overleven, en wat nu nog terugkomt in je lichaam, je gedachten of je relaties is daar het echo van.
Of je nu al in beweging bent of nog niet weet of je al klaar bent om te bewegen: je hoeft niet alles op voorhand uit te zoeken.
Een intake gesprek is genoeg om samen te kijken wat past.
Wat kan begeleiding voor jou betekenen?
Wat doe ik concreet voor jou?
Mijn werk bestaat uit drie lagen die in elkaar overlopen, afhankelijk van waar jij staat.
Eerst: praktisch wegwijs maken
Hulpverlening en justitie zijn een complex landschap. Op het moment dat je hen nodig hebt, is overzicht vaak ver weg. Ik help je begrijpen welke instanties bestaan (politie, parket, OCMW, vluchthuizen, jeugdzorg, advocatuur, vertrouwenscentra), wat ze doen, hoe ze werken, en welke stap welke gevolgen heeft.
Geen juridisch advies, dat blijft werk voor een advocaat. Wel een kompas zodat je weet welke deur welke kamer opent.
Daarna: veiligheid en stabilisatie
Voor wie nog in een gevaarlijke situatie zit, denken we samen na over hoe je veilig kan weggeraken, of hoe je veilig blijft als weggaan op dit moment niet kan.
Voor wie eruit is, werken we aan je menselijke basisbehoeften: voldoende slaap, voeding, een gevoel van veiligheid, verbinding met mensen die er voor je zijn, autonomie over je dagelijks leven, en betekenis terugvinden. Dit is geen sentimenteel werk, dit is fundament leggen.
Daarna: herstel en veerkracht
Pas wanneer veiligheid en basis er zijn, is er ruimte voor diepere verwerking. Met de Rewind Technique, Ericksoniaanse Hypnose en lichaamsgericht werk pakken we triggers, herinneringen en lichamelijke spanning aan.
Tegelijk werken we aan veerkracht: een doel weer kunnen formuleren, paden zien om dat doel te bereiken, en de stappen vinden om ze te lopen. We bekijken welke gedragspatronen je ooit nodig had om te overleven en die nu in de weg staan, en zoeken samen naar nieuwe patronen die wél bij je huidige leven passen.
Wat ik niet doe
-
Geen relatietherapie of bemiddeling met de pleger. Bij intrafamiliaal geweld werkt dat niet en het kan onveilig zijn.
-
Geen juridisch advies. Daarvoor verwijs ik door naar advocaten gespecialiseerd in familierecht.
-
Geen oppervlakkige "groei" of "betere versie van jezelf"-praat. Wat je hebt meegemaakt is geen leerkans, het is iets om te verwerken.
Een MASIC-interview op vraag
Soms helpt het om je ervaringen gestructureerd in kaart te brengen, zeker wanneer je werkt aan een dossier of begrip wil krijgen van het patroon waarin je terechtkwam. Op vraag kan ik een MASIC-interview afnemen als onderdeel van het traject. Niet als standaard onderdeel, wel wanneer jij het nuttig vindt.
Voor elke sessie
Mijn enige aanbeveling: schrijf van tevoren op wat je wilt bespreken. Een sessie is sneller voorbij dan je denkt, en wat je vooraf hebt gestructureerd helpt om de tijd goed te gebruiken.
Niet alle partnergeweld is hetzelfde
Onderscheid maken tussen verschillende soorten partnergeweld is geen academische oefening. De aanpak die werkt voor het ene type, kan in het andere type juist gevaarlijk zijn. Bemiddeling tussen partners, bijvoorbeeld, kan helpen bij wederkerig conflict maar verhoogt het gevaar bij dwingende controle.
De typologie die hieronder volgt, is gebaseerd op het werk van prof. Michael P. Johnson (Penn State University), die sinds de jaren '90 onderscheid maakt tussen vier patronen van partnergeweld op basis van de aanwezigheid van controle en wie controleert.
Intimate terrorism (dwingende controle)
-
Eén partner gebruikt geweld én systematische controle, de ander niet
-
Draait om macht: financiële, sociale, emotionele, seksuele controle, vaak in combinatie
-
Wordt erger met de tijd, het slachtoffer raakt meer en meer in het web van de pleger
-
Geweld kan escaleren tijdens of na de scheiding (de gevaarlijkste periode)
-
Slachtoffers blijven vaak uit angst en een traumaband, niet uit liefde of zwakte
-
Kan leiden tot femicide. Prof. Jane Monckton-Smith beschreef een patroon van acht fases die voorafgaan aan dodelijk geweld in deze context.
-
Dit is de meest gevaarlijke vorm van partnergeweld
-
Lees meer over deze vorm van partnergeweld in mijn blog.
In deze categorie is bemiddeling, koppeltherapie of "samen praten" niet alleen oneffectief, het kan levensgevaarlijk zijn.
Hulp moet gericht zijn op het slachtoffer, niet op de relatie.
Situational couple violence (wederkerig, situationeel geweld)
-
Beide partners zijn soms gewelddadig, geen van beiden controleert systematisch de ander
-
Vaak gevolg van zwakke conflicthantering, hoge stress, slechte communicatie of beperkte impulscontrole
-
Kan ernstig zijn, maar mist het patroon van overheersing en angst dat dwingende controle kenmerkt
-
Vaak symmetrischer in gender dan dwingende controle
In deze categorie kan koppeltherapie, communicatietherapie of conflicthanteringstherapie wél een rol spelen, mits beide partners daar veilig en vrijwillig aan deelnemen.
Violent resistance (gewelddadig verzet)
-
Het slachtoffer van dwingende controle gebruikt zelf geweld als zelfverdediging tegen de primaire pleger
-
Vaak verkeerd geïnterpreteerd door buitenstaanders, politie of justitie als "wederkerig geweld"
-
Een MASIC-interview of PPP-screening (potency, pattern, primary aggressor) helpt om dit onderscheid te maken
Mutual violent control (wederzijdse dwingende controle)
-
Beide partners gebruiken zowel geweld als systematische controle
-
Zeldzaam, maar wel beschreven in de literatuur
Aparte categorie: scheidingsgerelateerd geweld
Naast Johnson's typologie beschreven Joan Kelly en Janet Johnston een patroon van separation-instigated violence: geweld dat opduikt rond de scheiding bij koppels waar voordien geen patroon van geweld of controle bestond. Dit is meestal eenmalig, niet patroongewijs, en niet hetzelfde als geëscaleerd dwingende controle (dat al bestond en zich uit tijdens de scheiding).
Het onderscheid maken tussen deze twee, bij geweldincidenten rond een scheiding, is cruciaal. Een eenmalig conflict in een verder controle-vrije relatie vraagt een andere aanpak dan een patroon van controle dat zich nu uit in fysiek geweld nu de pleger de controle voelt wegglippen.
Waarom dit ertoe doet
-
Politie en justitie maken dit onderscheid niet altijd consequent. Daardoor wordt een slachtoffer van dwingende controle soms behandeld als "even schuldig" als de pleger, vooral wanneer er gewelddadig verzet is geweest.
-
Hulpverleners die geen onderscheid maken, kunnen onbedoeld schade aanrichten door bemiddeling voor te stellen waar dat onveilig is.
-
In jouw eigen situatie, of in een dossier waar je aan werkt, helpt dit onderscheid om woorden te vinden voor wat er gebeurd is en om de juiste hulp te vinden.
Bij Praktijk Elpida werk ik met dit kader bij het in kaart brengen van je situatie. Als het nuttig is, kan een MASIC-interview gestructureerd duidelijkheid geven over welk patroon speelt.
Belangrijk om te weten
Dit kader is bedoeld om jou te helpen begrip krijgen van wat er gebeurd is, niet om een uitspraak te doen over de andere partij voor justitie of hulpverlening.
Mijn werk in deze begeleiding is therapeutisch, niet forensisch.
Dat betekent concreet:
-
Ik werk met jouw verhaal, niet over de andere partij. Wat jij ervaren hebt is het uitgangspunt. Ik beoordeel niet of de andere persoon "een coercive controller" is.
-
Ik schrijf geen verslagen voor justitie of hulpverlening op basis van wat jij me vertelt. Eenzijdig horen is per definitie ontoereikend om een uitspraak te doen die een derde partij raakt.
-
Een MASIC-interview is geen diagnose van de andere partij. Het is een gestructureerd gesprek dat jou helpt om zelf in kaart te brengen wat je hebt meegemaakt, en dat soms door collega's gebruikt wordt in onderaanneming voor een advocaat of een hulpverlener die mij daartoe opdracht geeft.
-
Voor forensische beoordelingen verwijs ik door naar collega's die als gerechtsdeskundige werken, of naar de juiste instanties.
Wat ik wél kan: jou helpen om woorden te vinden voor wat er gebeurd is, jou wegwijs maken in waar je terecht kan, en de impact op jou helpen verwerken.
Narcistisch misbruik: wat het is en wat het niet is
De term "narcisme" duikt overal op. In zelfhulpboeken, in TikTok-video's, in gesprekken met vriendinnen, soms ook in juridische dossiers. Voor wie iets pijnlijks heeft meegemaakt in een relatie, kan het label troost geven: eindelijk een woord voor wat onverklaarbaar leek.
Tegelijk is het een term waarmee voorzichtig om te springen valt. Niet elk pijnlijk of onveilig gedrag komt voort uit narcisme. En niet elke partner die iemand pijn deed, voldoet aan de klinische criteria voor narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS).
Wat is narcistisch misbruik?
Narcistisch misbruik is een patroon van psychisch en emotioneel geweld dat vaak voorkomt in relaties waarin één persoon systematisch macht en controle wil uitoefenen, zonder oog voor de impact op de ander. Het gaat zelden om expliciet fysiek geweld, en juist dat maakt het voor de buitenwereld vaak onzichtbaar.
Het is belangrijk om te weten: niet elke pleger heeft een gediagnosticeerde narcistische persoonlijkheidsstoornis. Veel van wat in de volksmond "narcistisch misbruik" wordt genoemd, valt klinisch eerder onder dwingende controle (coercive control) of onder een patroon van machtsmisbruik dat ook zonder formele diagnose ernstig is.
Wat telt is niet de diagnose van de andere persoon, maar wat er met jou is gebeurd en wat het met jou heeft gedaan.
Patronen die vaak terugkomen
In relaties waarin dit soort misbruik voorkomt, beschrijven slachtoffers herhaaldelijk dezelfde dynamieken:
-
Emotioneel en psychologisch geweld zoals gaslighting (jou doen twijfelen aan je eigen waarneming), manipulatie en vernedering
-
Sociale isolatie, het beperken van je contact met vrienden, familie en collega's
-
Dwingende controle, waarbij dagelijkse keuzes (kleding, tijdsbesteding, financiën, vriendschappen) gedicteerd of beperkt worden
-
Financieel misbruik, controle over geld of het opbouwen van financiële afhankelijkheid
-
Soms ook fysiek of seksueel geweld, al hoeft dat niet aanwezig te zijn om van ernstig misbruik te spreken
Wat dit extra verwarrend maakt: deze patronen wisselen zich vaak af met periodes waarin het gedrag verbetert. Aanhalig, attent, zelfs liefdevol. Die wisseling (in de literatuur vaak "intermittent reinforcement" genoemd) maakt het moeilijk om te zien wat er werkelijk speelt, zowel voor het slachtoffer zelf als voor de buitenwereld.
Tijdens en na de relatiebreuk
Een scheiding van iemand met deze patronen verloopt zelden vlot. Wat regelmatig wordt beschreven:
-
(Online) stalking en intimidatie. Berichten blijven binnenkomen, onverwachte bezoeken, of derden worden ingeschakeld om informatie te verkrijgen. Dit wordt soms gepresenteerd als bezorgdheid, maar dient vaak om controle te behouden.
-
Smear campaign. Verhalen worden verspreid bij familie, vrienden of instanties, wat kan leiden tot verdere isolatie.
-
Juridisch misbruik (legal abuse). Het rechtssysteem wordt ingezet als machtsmiddel: langdurige procedures rond kinderen, financiën, of bezit, gericht op uitputting in plaats van op een redelijke uitkomst.
-
Kinderen inzetten in het conflict. Dit kan zich uiten in beïnvloeding richting ouderverstoting, in parentificatie (kinderen krijgen verantwoordelijkheden of zorgen die niet bij hun leeftijd passen), of in het gebruiken van omgangsregelingen als drukmiddel.
-
Voortdurende controle en sabotage. Afspraken die niet nagekomen worden, last-minute wijzigingen, subtiele kleineringen, ondermijnen van contact met derden.
Wat doet dit met kinderen?
Kinderen die opgroeien in een situatie met dit soort dynamiek, kunnen onder meer ervaren:
-
Loyaliteitsconflicten en schuldgevoel
-
Angst en onzekerheid
-
Moeite met grenzen herkennen en aangeven
-
Problemen in het aangaan van gezonde relaties later in hun leven
Vroege herkenning en gerichte ondersteuning maken een verschil. Voor de kinderen, en voor de ouder die hen wil beschermen.
Belangrijke nuances
Niet elk conflict, niet elke vorm van geweld binnen gezinnen, is terug te voeren op narcisme.
Zowel intrafamiliaal geweld als ouderverstoting hebben verschillende oorzaken en achtergronden. Vlug iemand een "narcist" noemen, vooral in juridische context, kan zich keren tegen wie het label gebruikt en kan complexere dynamieken versluieren.
Ik stel geen diagnose over de andere partij. Mijn werk gaat over jou: wat je hebt meegemaakt, wat het met jou heeft gedaan, en wat je nu nodig hebt.
Of de andere persoon wel of niet aan klinische criteria voldoet, is iets dat alleen een bevoegd diagnosticus na uitgebreid onderzoek kan vaststellen, en dan nog niet op basis van eenzijdige informatie.
Wat je hebt meegemaakt, mag erkend worden, ook zonder dat de ander een label krijgt. Je herstel hangt niet af van wat we de ander noemen. Het hangt af van wat we voor jou kunnen doen. En dat bekijk ik graag, samen met jou.
Praktisch
Begeleiding bij Praktijk Elpida verloopt in twee stappen
Stap 1: Intakegesprek
Tijdens het intakegesprek (in de praktijk in Melle of via Zoom) leer ik je vraag, je context en je manier van denken kennen
In het intakegesprek geef ik vaak ook al wat psycho-educatie rond dit thema.
Stap 2: Begeleiding
Begeleidingssessies kunnen zowel in de praktijkruimte in, in de vrije natuur (kies voor wandelbegeleiding in het Aelmoeseneiebos als je de natuur verkiest) of via Zoom. Jij kiest.
Tarieven
Intakegesprek 80€ per uur
Begeleidingssessie: 80€ per uur.
Tarieven gelden voor particulieren. Voor B2B en alle andere voorwaarden, zie Tarieven en huisregels.
En als je meer nodig hebt? Dan bekijken we dat samen.
Je zit alleszins niet vast aan (twee)wekelijkse gesprekken. Ik werk altijd zo kortdurend mogelijk. Ik doe dus niet meer dan nodig is, maar ook niet minder dan verantwoord is