Wanneer dwingende controle niet stopt na de scheiding

Dwingende controle herkennen en de macht van de pleger indammen

Veel mensen hopen dat een scheiding rust zal brengen. Soms gebeurt dat ook. Maar bij dwingende controle stopt de machtsuitoefening vaak niet wanneer de partnerrelatie eindigt.

Ze verandert van vorm. Wat vroeger binnenshuis gebeurde, kan na de scheiding doorgaan vanop afstand via berichten, procedures, financiële druk, reputatieschade, digitale controle, wissels van de kinderen of voortdurende inmenging in het ouderschap.

In de literatuur wordt dat beschreven als post-separation abuse: misbruik en controle die na de scheiding voortduren. Het is alsof de pleger een onzichtbare afstandsbediening blijft vasthouden. [1][17]

Juist dat maakt dwingende controle zo verraderlijk. Ze is vaak moeilijk zichtbaar voor de buitenwereld, zowel tijdens de relatie als erna. Ze begint geleidelijk, bouwt zich op over tijd en kan er van buitenaf banaal, bezorgd of zelfs "normaal" uitzien.

Een partner die voortdurend wil weten waar de ander is.

Iemand die alle wachtwoorden vraagt "omdat er toch niets te verbergen is".

Een ex-partner die eindeloos berichten stuurt over praktische zaken rond de kinderen, maar in werkelijkheid het leven van de ander blijft domineren.

Het probleem zit niet in één enkele gedraging, maar in het patroon, de dreiging en het effect. [2][3]

Wat dwingende controle is, en waarom het meer is dan conflict

Dwingende controle is niet gewoon "veel ruzie". Het gaat om een patroon van dominantie, intimidatie, vernedering, isolatie, economische greep, toezicht en het stap voor stap aantasten van autonomie.

Het draait niet alleen om wat iemand doet, maar ook om wat de ander daardoor niet meer durft, niet meer kan of niet meer vrij kan kiezen. In de literatuur wordt dwingende controle daarom beter begrepen als een systeem van onderwerping en ingeperkte bewegingsruimte dan als een reeks losse incidenten. [2][3]

Dat patroon hoeft niet altijd gepaard te gaan met zichtbaar fysiek geweld.

De Britse evaluatie van het strafbaar feit controlling or coercive behaviour, het misdrijf van controlerend of dwingend gedrag binnen een intieme of familiale relatie, meldde dat 37% van de onderzochte zaken in de steekproef geen melding van fysiek geweld bevatte.

Dat is belangrijk, omdat het verklaart waarom slachtoffers, hulpverleners en rechters soms kunnen denken dat het "niet zo erg" is, terwijl het controlepatroon intussen diep ingrijpt in het leven van de ander. [4]

Dwingende controle is ook niet hetzelfde als wederzijds hoog conflict, en dat onderscheid is cruciaal.

Michael Johnson maakte in zijn invloedrijke typologie een verschil dat nog steeds de basis vormt voor hoe onderzoekers en praktijkmensen naar partnergeweld kijken. Hij onderscheidde:

• situatiegebonden partnergeweld,

• intimate terrorism (geweld binnen een breder patroon van controle en dominantie), en

• gewelddadig verzet (geweld als reactie)

Het kernpunt is dat niet alle geweld of alle conflict in intieme relaties hetzelfde is.

Bij situatiegebonden partnergeweld kan er sprake zijn van wederzijdse escalatie: beide partners dragen bij aan een conflict dat uit de hand loopt, zonder dat er een structureel patroon van dominantie en onderwerping is.

Bij dwingende controle ligt dat fundamenteel anders. Daar is het geweld, de dreiging of het dwangmatige gedrag geen escalatie van een conflict, maar een instrument binnen een breder systeem van macht en onderwerping.

Het verschil zit niet alleen in de ernst van het gedrag, maar in de functie ervan: controle versus conflict. [5]

Dat onderscheid heeft directe gevolgen voor de praktijk.

Bij situatiegebonden geweld kan bemiddeling, communicatietraining of conflictbegeleiding zinvol zijn, juist omdat er ruimte is voor wederzijdse verandering.

Bij dwingende controle werken die interventies niet alleen niet, ze kunnen de situatie verergeren.

Bemiddeling veronderstelt een gelijk speelveld.

Communicatietraining veronderstelt dat beide partijen belang hebben bij betere communicatie.

In een patroon van dwingende controle is het communicatieprobleem niet het probleem. Het probleem is dat de ene partij de communicatie als instrument van macht gebruikt.

Wie het onderscheid niet maakt, riskeert dus niet alleen een verkeerde diagnose, maar ook een interventie die het slachtoffer verder in gevaar brengt. [5][17]

Andy Myhill onderbouwde dat onderscheid empirisch. In zijn heranalyse van de Crime Survey for England and Wales classificeerde hij bijna een derde (30%, n = 791) van de respondenten die als vrouw intiem partnergeweld rapporteerden in één relatie als slachtoffer van coercive controlling violence, tegenover slechts 6% (n = 52) van de mannelijke respondenten.

Waar situatiegebonden geweld in bevolkingsonderzoek soms relatief symmetrisch lijkt tussen mannen en vrouwen, bleek coercive controlling abuse duidelijk gendergebonden: vrouwen waren disproportioneel vaker slachtoffer van het patroon dat gekenmerkt wordt door voortdurende denigratie en dreiging.

Myhill concludeerde dat bredere meetinstrumenten nodig zijn in nationale surveys, instrumenten die niet alleen vragen naar incidenten, maar ook naar het patroon, de impact en de betekenis van het gedrag. [6]

Niet altijd fataal, maar wel diepgaand ontwrichtend

Dwingende controle behoort tot de gevaarlijkste vormen van partnergeweld, is een belangrijke voorspeller van ernstig en fataal geweld, en het is niet meer dan terecht dat er veel aandacht gaat naar femicide.

Het Australian Institute of Health and Welfare (AIHW), het Australische instituut voor gezondheid en welzijn, noemt coercive control expliciet een risicofactor voor partnerdoding, ook in relaties zonder voorgeschiedenis van fysiek geweld.

In New South Wales rapporteerde het Domestic Violence Death Review Team (DVDRT) bovendien dat in 111 van de 112 onderzochte partnerdodingen in de periode 2008-2016, dus in 99% van de gevallen, sprake was van dwingende en controlerende gedragingen voorafgaand aan de doding. [7][8]

Tegelijk is het belangrijk om te benadrukken dat dwingende controle gelukkig niet altijd fataal eindigt. De slachtoffers voor wie het niet fataal eindigt, verdienen eveneens de nodige aandacht, bescherming en zorg.

Het Office for National Statistics (ONS), het Britse bureau voor officiële statistiek, meldde voor Engeland en Wales in het jaar eindigend in maart 2024 dat naar schatting 1,6 miljoen vrouwen en 712.000 mannen van 16 jaar en ouder in het afgelopen jaar domestic abuse hadden meegemaakt.

Dat komt neer op ongeveer 6,6% van de vrouwen en 3,0% van de mannen.

Voor de groep van 16 tot 59 jaar ging het om 7,4% van de vrouwen en 3,3% van de mannen.

In dezelfde bron staat dat 72,5% van de slachtoffers in politiedata vrouw was en dat 65,4% van de slachtoffers van domestic homicide vrouw was. [9]

De overgrote meerderheid van de gevallen eindigt dus niet in doding. Maar dat maakt de impact zeker niet klein.

Lohmann en collega's vonden in hun systematische review en meta-analyse dat blootstelling aan dwingende controle matig samenhangt met zowel posttraumatische stress als depressie.

Xyrakis en collega's beschrijven daarnaast verbanden met slechter gezinsfunctioneren, hardere opvoeding, meer kindermishandeling, meer spanning in de ouder-kindrelatie en meer emotionele en gedragsproblemen bij kinderen. [10][11]

Voor België en Nederland bestaan op dit moment geen betrouwbare, officiële cijfers die exact aangeven hoeveel gezinnen te maken hebben met voortgezette dwingende controle na scheiding.

De beschikbare officiële cijfers tellen meestal slachtoffers of volwassenen, niet gezinnen, en meten vaak bredere of nauwere fenomenen zoals (ex-)partnergeweld, psychologisch geweld of stalking door een ex-partner.

In België meldt het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM) dat 1 op 3 mensen minstens één keer in het leven te maken kreeg met seksueel, fysiek of psychologisch geweld tussen intieme partners.

Het IGVM meldt ook dat 28% van de vrouwen die slachtoffer zijn van stalking wordt lastiggevallen door hun ex-intieme partner.

Voor Nederland is de sterkste officiële benadering op dit moment de Prevalentiemonitor van CBS en WODC. Daarin staat dat van de mensen van 16 jaar of ouder met een ex-partner 7% in de afgelopen vijf jaar door die ex-partner werd gestalkt, en 2% in de afgelopen 12 maanden, goed voor ruim 210.000 mensen.

Van die slachtoffers zegt 67% dat dit gevolgen had, meestal psychische problemen.

Dat zijn geen zuivere cijfers voor post-separation abuse of voortgezette dwingende controle in brede zin, maar het zijn wel sterke officiële aanwijzingen dat controle door ex-partners na de scheiding geen marginaal probleem is. [30][31]

Wat dwingende controle doet met de slachtoffer-ouder

De schade van dwingende controle zit niet alleen in angst. Ze zit ook in het systematisch ondermijnen van iemands gevoel van werkelijkheid, veiligheid en handelingsruimte. Slachtoffers leren voortdurend vooruitdenken naar de reactie van de ander.

Ze passen hun gedrag aan om escalatie te vermijden.

Ze gaan twijfelen aan hun eigen waarneming.

Ze gaan twijfelen aan hun eigen keuzes.

Ze verliezen spontaniteit.

Ze nemen beslissingen niet meer vrij, maar met de ander al in hun hoofd aanwezig.

Dat kan ook na de scheiding blijven doorwerken. [10][12]

Concreet kan dat er zo uitzien: een ouder die bang blijft om grenzen te stellen tijdens overdrachten.

Een ouder die overal screenshots van maakt omdat die geleerd heeft dat dingen later tegen haar of hem gebruikt kunnen worden.

Een ouder die slecht slaapt, altijd alert is, snel schrikt, voortdurend piekert en tegelijk door de omgeving niet geloofd wordt omdat er "toch geen blauwe plekken te zien zijn".

Dat soort reacties past bij wat onderzoek laat zien over de psychologische impact van dwingende controle. [10][12]

Sharp-Jeffs, Kelly en Klein spreken in dat verband over space for action: handelingsruimte. Hun onderzoek maakt zichtbaar dat dwingende controle de ruimte van slachtoffers om nog zelfstandig en veilig te handelen systematisch verkleint.

Dat concept helpt begrijpen waarom sommige slachtoffer-ouders na de scheiding "passief", "twijfelend" of "moeilijk" kunnen lijken, terwijl hun gedrag vaak beter begrepen wordt als leven binnen een extreem vernauwde handelingsruimte. [12]

Jane Tolmie en collega's beschrijven dwingende controle daarnaast als social and systemic entrapment: sociale en systemische insluiting.

Daarmee bedoelen zij dat de macht van de pleger niet alleen zit in zijn of haar gedrag, maar ook in de manier waarop systemen, instellingen en reacties van buitenaf de slachtoffer-ouder soms verder klemzetten. Dat kader is bijzonder bruikbaar na scheiding, juist omdat de controle dan vaak via kinderen, procedures, school, hulpverlening of de rechtbank verder loopt. [13]

Wat dwingende controle doet met kinderen

Kinderen zijn in deze context niet louter "getuigen" of "collateral damage".

Emma Katz heeft sterk zichtbaar gemaakt dat kinderen vaak rechtstreeks mee leven in een klimaat van dreiging, controle, monitoring, manipulatie en onvoorspelbaarheid, ook na de scheiding.

In haar artikel over post-separation fathering, voortgezet vaderschap na scheiding in een context van controle, beschrijft zij hoe plegers na de breuk controle via kinderen kunnen blijven uitoefenen, onder meer via stalking, monitoring, emotionele manipulatie en schijnbaar zorgzaam gedrag dat deel uitmaakt van het bredere controlepatroon. [14]

Katz schrijft vaak over moeders en kinderen. Dat komt niet doordat mannen geen slachtoffer kunnen zijn, maar doordat haar onderzoek precies die gezinsdynamiek onderzocht: moeders en kinderen in contexten van huiselijk geweld en dwingende controle, meestal in heteroseksuele relaties waarin de vader of ex-partner de primaire pleger was. Haar taal volgt haar onderzoekspopulatie. Dat is geen beperking, maar methodologische transparantie. [14][15]

Dat sluit aan bij bredere gegevens waaruit blijkt dat ernstige en dodelijke contexten van partnergeweld nog steeds duidelijk gender-asymmetrisch zijn. Mannen kunnen slachtoffer zijn en hun slachtofferschap verdient erkenning. Maar de gegevens van het ONS en de bredere coercive-control-literatuur laten zien dat vrouwen nog steeds duidelijk oververtegenwoordigd zijn als primaire slachtoffers in ernstige, hoog-risico en dodelijke contexten. [6][9]

In haar vijf-factorenkader beschrijft Katz hoe het gedrag van de pleger, het voortgezette misbruik na de scheiding, de emotionele ruimte van de niet-abusieve ouder en bredere omgevingsfactoren mee bepalen of de ouder-kindrelatie onder druk komt te staan of juist hechter wordt. De schade van dwingende controle zit met andere woorden niet alleen in directe bedreiging, maar ook in hoe het patroon de relatie tussen ouder en kind ondermijnt. [15]

Xyrakis en collega's beschrijven daarnaast dat dwingende controle samenhangt met verhoogde ouderlijke psychopathologie, slechter gezinsfunctioneren, hardere opvoeding, meer kindermishandeling, kinderen die als instrument worden gebruikt en meer emotionele en gedragsproblemen.

Dat maakt duidelijk dat kinderen in deze context niet alleen "mee getroffen" zijn, maar vaak mede-slachtoffer zijn van het patroon zelf. [11]

Evan Stark gaat in Children of Coercive Control nog een stap verder.

Hij stelt dat dwingende controle de belangrijkste oorzaak en context is van kindermishandeling en kinddoding buiten oorlogsgebied.

Stark beschrijft hoe kinderen in veel gevallen niet toevallig geraakt worden door het geweld tussen ouders, maar doelbewust worden ingezet, geschaad of onderdrukt als onderdeel van de controle over de moeder. Hij noemt dat tangential spouse abuse: de mishandeling van kinderen als verlengstuk van de controle over de partner. Kinderen worden geïsoleerd, geïntimideerd, gemonitord en in sommige gevallen bewust vernederd of bedreigd, niet per se omdat de pleger negatieve gevoelens heeft jegens het kind, maar omdat het schaden van het kind de ultieme manier is om de moeder te raken, te beheersen of te straffen. Na de scheiding zet dat patroon zich voort: plegers stalken en monitoren kinderen om hun totale macht te demonstreren, overschrijden bewust grenzen die door de ex-partner, het kind of zelfs de rechtbank zijn gesteld, en gebruiken contactmomenten als verlengstuk van het controlepatroon.

Stark benadrukt daarbij dat kinderen niet passief ondergaan wat hen overkomt.

Ook wanneer ze van buitenaf "goed lijken te functioneren", zijn ze actief bezig met interpreteren, voorspellen en inschatten van wat er thuis gebeurt. Ze piekeren, passen zich aan, beschermen zichzelf en soms hun broers, zussen en hun moeder. Dat is uitputtend werk voor een kind. Het gewicht van dat onzichtbare coping-proces ondermijnt hun leren, hun spel en hun ontwikkeling. [33]

Waarom het niet herkennen van het patroon zo schadelijk is

Het grootste risico is vaak niet alleen de controle zelf, maar ook het feit dat het patroon niet als zodanig wordt herkend. Dan gaat het systeem redeneren alsof het vooral om conflict gaat. Dan kijkt men vooral naar zichtbare strijd, niet naar onderliggende macht. Dan worden gedragingen van de slachtoffer-ouder fout gelezen. [13][17]

Bovendien kunnen beide ouders zich in een dossier als slachtoffer van de ander presenteren. Een controlerende ouder kan zich rustig, redelijk en welbespraakt tonen. Een slachtoffer-ouder kan door trauma, uitputting en voortdurende spanning juist verward, geëmotioneerd, boos of tegenstrijdig overkomen. En dat gedrag kan ook geïmiteerd worden door de pleger.

Wie afgaat op indrukken, stijl of wie het best overkomt, loopt een reëel risico om misleid te worden. Daarom zijn degelijke screening en feitenonderzoek zo belangrijk.

Niet wat iemand lijkt te zijn moet doorslaggevend zijn, maar welk patroon uit gedrag, context, risico en gevolgen naar voren komt. [13][17][18]

Dat risico op verkeerd lezen wordt nog vergroot door wat je de diagnostische schaduw van dwingende controle zou kunnen noemen. De psychologische gevolgen van langdurige controle, zoals hypervigilantie, emotionele ontregeling, slaapproblemen, wantrouwen en ambivalent gedrag, kunnen er bij screening, diagnostiek of in de rechtszaal uitzien als persoonlijkheidsproblematiek, instabiliteit of een gebrek aan medewerking.

Het gevaar is dan dat het systeem de traumareactie bestempelt als persoonlijk tekort, waardoor het slachtoffer dubbel geraakt wordt: eerst door de pleger, daarna door het systeem dat de reactie op de controle verkeerd interpreteert. [10][12][13]

Internationaal wordt dat probleem van ondertelling bevestigd.

In Engeland en Wales vermeldt de Britse evaluatie van controlling or coercive behaviour, daar een strafbaar feit, dat er geen volledig robuuste maat bestond voor de prevalentie van coercive control zelf.

Toch gaf een proefmeting van het ONS een indicatieve schatting: in 2017/18 had 1,7% van de 16- tot 59-jarigen coercive control meegemaakt door een partner of ex-partner, wat neerkomt op ongeveer 572.000 volwassenen. Afhankelijk van overlap met familiaal misbruik lag de totale schatting tussen 572.000 en 774.000 volwassenen.

Diezelfde review benadrukt wel dat hier voorzichtigheid nodig is, omdat de meetvragen verdere ontwikkeling vroegen.

Daarnaast meldt de conceptanalyse van post-separation abuse door Spearman en collega's dat in onderzoek tot 90% van de vrouwen na de scheiding nog te maken kan krijgen met voortgezette intimidatie, stalking of misbruik door de ex-partner.

Dat laatste cijfer komt uit onderzoekscontexten en niet uit een nationale officiële monitor, maar het onderstreept de ernst en de hardnekkigheid van het probleem. [1][4]

Een ouder die vraagt om begeleide overdrachten of minder rechtstreeks contact kan bij verkeerde interpretatie gezien worden als lastig of onredelijk, terwijl dat in werkelijkheid een beschermende maatregel kan zijn.

Een ouder die contact tijdelijk wil beperken omdat een kind angstig terugkomt, slecht slaapt of bang lijkt, kan beschuldigd worden van contactsabotage.

Een ouder die veel documenteert, voorzichtig communiceert of juridische grenzen zoekt, kan gezien worden als controlerend, terwijl dat gedrag ook een veiligheidsstrategie of traumareactie kan zijn. [16][17]

Precies daarom is het onderscheid tussen beschermend ouderschap en dwingende controle zo belangrijk.

De Family Justice Council (FJC), een adviesorgaan binnen de Engelse en Welshe familierechtcontext, definieert protective behaviours als gedrag van een ouder naar een kind om het kind te beschermen tegen blootstelling aan misbruik door de andere ouder of tegen verdere schade.

Dezelfde richtlijn definieert appropriate justified rejection als een situatie waarin een kind een ouder afwijst op een begrijpelijke manier als reactie op het gedrag van die ouder tegenover het kind en/of de andere ouder. [16]

De FJC definieert alienating behaviours als psychologisch manipulerende gedragingen van een ouder naar een kind die ertoe leiden dat het kind terughoudend wordt, weerstand toont of weigert tijd door te brengen met de andere ouder.

De FJC gebruikt daarvoor ook de term reluctance, resistance or refusal (RRR): terughoudendheid, weerstand of weigering. Maar de FJC zegt uitdrukkelijk dat RRR op zichzelf geen bewijs is van psychologische manipulatie. [16]

Nog belangrijker: de FJC zegt ook dat huiselijk geweld en alienating behaviours niet aan elkaar gelijkgesteld mogen worden. In de richtlijn staat dat huiselijk geweld voorkomt in ten minste 50 tot 60% van private law children cases (familierechtzaken tussen ouders over kinderen), dat die prevalentie een heel andere orde van grootte heeft dan alienating behaviours, en dat alienating behaviours niet worden vastgesteld in zaken waarin huiselijk geweld heeft geleid tot begrijpelijke afwijzing, beschermend gedrag of een traumatische reactie van de slachtoffer-ouder. [16]

De FJC zegt ook expliciet dat beschuldigingen van alienating behaviours soms worden gebruikt als vorm van controle of als processtrategie om slachtoffers en kinderen het zwijgen op te leggen.

Dat maakt het des te belangrijker om niet te snel te concluderen dat beschermend ouderschap gelijkstaat aan contactsabotage of ouderverstoting. [16]

Dat psychologische manipulatie van kinderen door een ouder ook bestaat en ook schadelijk is, staat buiten kijf. Maar het vraagt om een eigen differentiaaldiagnostisch kader en mag niet automatisch worden aangenomen wanneer een kind weerstand toont in een context van geweld of controle.

Juist de zorgvuldige differentiatie tussen beschermend ouderschap, een begrijpelijke reactie van het kind, en daadwerkelijke psychologische manipulatie is wat goede screening moet opleveren. Wie die differentiatie overslaat en te snel concludeert, riskeert precies de fout die het kind zou moeten beschermen.

Waarom vroege screening essentieel is

De eerste vraag zou niet moeten zijn welke methode of regeling m.b.t. het ouderschap na scheiding we best kunnen inzetten.

De eerste vraag moet zijn wat hier eigenlijk speelt, en of we dat vroeg genoeg zien.

Zonder vroege screening weet je niet met welk probleem je echt bezig bent. En als je het probleem niet helder hebt, is elke vervolgstap een gok. En willen we gokken met levens?

Justice Canada concludeert dat bevindingen van dwingende controle belangrijke implicaties hebben voor ouderschapsregelingen, waaronder

• het verminderen van kansen op voortgezet misbruik,

• een veiligheidsplan,

• zo weinig mogelijk contact tussen ouders,

• géén samenwerkend ouderschap en waar nodig

• begeleid contact. [17]

In Engeland en Wales bepaalt Practice Direction 12J (PD12J), een procedurele richtlijn voor familierechtbanken, dat de familierechtbank in zaken rond kinderen moet nagaan of er sprake is van huiselijk geweld, of er risico is, en wat nodig is om kind en ouder te beschermen. Het doel van deze richtlijn is precies om vroeg duidelijk te krijgen of geweld of risico meespeelt. [18]

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) constateert in Nederland dat er in de praktijk enerzijds zorgen bestaan over onvoldoende aandacht voor onveiligheid in complexe ex-partnerrelaties, terwijl anderzijds veel aandacht bestaat voor mogelijke schade door contactverlies.

De RSJ beveelt daarom onder meer betere screening en diagnostiek aan met wetenschappelijk gevalideerde instrumenten die voldoende voorspellende waarde hebben voor kind-onveiligheid. [19]

Wat andere landen wel al doen

Meerdere jurisdicties hebben de afgelopen jaren structurele stappen gezet om dwingende controle vroeger in het scheidingsproces te identificeren.

In Ontario moeten partijen vóór family arbitration (familiale arbitrage) afzonderlijk gescreend zijn op machtsonevenwicht en huiselijk geweld.

De Ontario Association for Family Mediation stelt dat bemiddeling in zaken met familiaal geweld een hoog-risicogebied is en verlangt een formeel screeningsproces.

In Engeland en Wales verplicht PD12J de rechtbank om veiligheidsinformatie vroeg in beeld te brengen en alleen contact toe te staan wanneer de fysieke en emotionele veiligheid van kind en verzorgende ouder voldoende beschermd kan worden.

In Australië zijn Lighthouse en Family DOORS Triage specifiek ontwikkeld om veiligheidsrisico's vroeg te signaleren en zaken volgens ernst naar een passend spoor te verwijzen. De Australische overheid rapporteerde positieve proceseffecten, vooral op het vlak van vroege identificatie en aanpak van geweld in familiezaken.

De gemene deler is helder: deze landen screenen eerst en kiezen dan een route. Ze laten de veiligheidsvraag niet afhangen van toevallige signalen verderop in het traject. [18][20][21][22]

Het contrast met België en Nederland

In België en Nederland vormen bemiddeling, ouderschapsplan en vrijwillige hulp nog steeds de meest zichtbare standaardinstrumenten in de officiële kaders rond scheiding.

De Belgische Federale Overheidsdienst Justitie (FOD Justitie) beschrijft bemiddeling als een alternatief voor de gerechtelijke procedure waarbij een neutrale bemiddelaar samen met beide partijen naar een aanvaardbaar akkoord zoekt.

In Nederland is een ouderschapsplan voor veel scheidingen met minderjarige kinderen verplicht.

Het Uniforme Hulpaanbod (UHA) is bovendien vrijwillig en wordt aangeboden in met name complexe scheidingen en omgangszaken. [23][24][25]

Dat zijn op zichzelf geen verkeerde instrumenten. Maar ze veronderstellen wel een minimum aan veiligheid, vrijwilligheid en overlegcapaciteit. En precies daar wringt het.

In België en Nederland is er op dit moment geen uniforme, verplichte, vroege risicoscreening op dwingende controle als standaard eerste stap voor alle scheidingszaken. Vergelijk dat met Ontario, waar screening op machtsonevenwicht en geweld wettelijk verplicht is vóór familiale arbitrage. Met Engeland en Wales, waar Practice Direction 12J de rechtbank verplicht om in elke zaak rond kinderen eerst na te gaan of er sprake is van geweld of risico. Met Australië, waar Lighthouse en Family DOORS Triage specifiek zijn ontworpen om veiligheidsrisico's in familiezaken vroeg te signaleren en zaken volgens ernst naar een passend spoor te verwijzen. [18][19][20][21][22][23][24][25]

Geen van die systemen is perfect. Ook in Engeland, Australië en Canada worden er fouten gemaakt en worden slachtoffers soms niet tijdig beschermd. Maar die landen hebben wel een cruciale structurele keuze gemaakt: ze hebben screening als eerste stap in het proces ingebouwd, niet als vangnet achteraf.

In België en Nederland ontbreekt die structurele keuze. De standaardroute is nog steeds: eerst overleg, eerst samenwerking, eerst vrijwillige hulp.

Pas wanneer dat vastloopt, wanneer er incidenten zijn, wanneer iemand aan de bel trekt, komt veiligheid in beeld. Het paard loopt achter de kar. [18][19][23][24][25]

De gevolgen daarvan zijn concreet.

Dossiers waarin dwingende controle speelt, worden in de beginfase vaak gelabeld als "hoog conflict" of als "communicatieprobleem".

Ouders worden naar bemiddeling gestuurd terwijl er geen gelijk speelveld is.

Kinderen worden blootgesteld aan voortgezette controle terwijl het systeem nog aan het zoeken is naar "de waarheid ergens in het midden".

Slachtoffer-ouders die grenzen stellen, worden als onwillig gezien.

Plegers die zich coöperatief voordoen, worden beloond.

Tegen de tijd dat het patroon eindelijk als zodanig wordt herkend, is er vaak al veel schade aangericht, bij ouder en kind. [13][17][19]

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) in Nederland heeft dit probleem expliciet benoemd. De RSJ beveelt betere screening en diagnostiek aan met wetenschappelijk gevalideerde instrumenten die voldoende voorspellende waarde hebben voor kind-onveiligheid.

Voor België ontbreekt een vergelijkbaar adviesrapport op dit niveau, wat het probleem niet kleiner maakt maar minder zichtbaar. [19]

Dit is geen abstract beleidsthema.

Het gaat over ouders en kinderen die vandaag in een systeem zitten dat niet vroeg genoeg de juiste vraag stelt. Andere jurisdicties hebben laten zien dat het anders kan. Niet perfect, maar structureel beter. Het is hoog tijd dat België en Nederland die voorbeelden serieus nemen.

Geen enkele maatregel volstaat alleen

Geen enkele methode houdt dwingende controle op zichzelf tegen.

Niet bemiddeling. Niet een ouderschapsplan. Niet een rechterlijke regeling. Niet een plegerprogramma. Niet traumatherapie. En ook niet één enkele begeleidingsvorm voor de niet-abusieve ouder.

Dwingende controle speelt juridisch, relationeel, financieel, psychologisch en opvoedkundig tegelijk. Dat vraagt om een antwoord dat op al die niveaus tegelijk werkt. [3][10][11][13][17]

Wie controle na scheiding wil indammen, heeft dus een en-en-en-verhaal nodig.

En vroege, deskundige screening.

En feitenonderzoek.

En juridische begrenzing.

En veiligheidsplanning.

En minder contactkanalen en minder beslissingshaken voor de pleger.

En trauma-sensitieve hulp voor ouder en kind.

En ondersteuning die de psychologische greep van de pleger op het dagelijkse ouderschap van de slachtoffer-ouder helpt verkleinen.

Dat vraagt iets van elke actor in het systeem: van justitie, van hulpverlening, van het bredere vangnet, en uiteindelijk ook van het slachtoffer zelf, al is die laatste vraag de meest gevoelige. [17][18][19]

Wat elke actor kan bijdragen aan het indammen van de macht van de pleger

De pleger

De verantwoordelijkheid voor het geweld, de controle en de schade ligt bij de pleger. Dat moet altijd het vertrekpunt zijn.

Als een pleger werkelijk verantwoordelijkheid neemt en verandert, is dat waardevol.

Maar de onderzoeksliteratuur schetst een minder geruststellend beeld dan velen hopen.

De meta-analyse van Cheng en collega's vond wel effect van plegerprogramma's op recidive volgens justitiegegevens, maar geen significant effect wanneer geweld werd beoordeeld door de overlevende of ex-partner.

De systematische review van Vall en collega's benadrukt daarnaast dat veel uitkomststudies methodologisch zwak zijn en dat de kwaliteit van de evidentie beperkt blijft.

De Raad van Europa stelt daarom expliciet dat slachtofferveiligheid altijd de primaire focus moet blijven en dat plegerprogramma's nooit een losstaand of afdoend antwoord mogen vormen. [26][27][28]

Dat betekent dat we het herstel en de veiligheid van slachtoffer en kinderen niet afhankelijk mogen maken van het willen of kunnen veranderen van de pleger.

Het systeem mag daar niet op gokken.

En slachtoffers mogen hun leven daar niet van laten afhangen. [17][26][27][28]

Justitie en het juridische kader

Het juridische kader bepaalt hoeveel toegang de pleger behoudt na de scheiding. Hoe meer overlegverplichtingen, berichten, overdrachten en gezamenlijke beslissingen er overblijven, hoe meer kanalen de pleger heeft om controle voort te zetten.

Justice Canada stelt uitdrukkelijk dat samenwerkend ouderschap niet passend is in zaken met dwingende controle en dat contact tussen ouders geminimaliseerd moet worden. Dat gaat specifiek om het beperken van rechtstreeks ouder-oudercontact als controlekanaal, niet om het beperken van het contact tussen het kind en een van beide ouders. Die nuance is juridisch en deontologisch essentieel. [17][29]

Zoals hierboven beschreven, ontbreekt in België en Nederland nog steeds de structurele eerste stap die andere jurisdicties al wél hebben gezet: vroege, verplichte screening als onderdeel van het standaardproces. Zolang die stap ontbreekt, blijft justitie afhankelijk van signalen die later of toevallig bovenkomen, in plaats van systematisch te toetsen.

Dat is niet alleen een gemiste kans, het is een structureel risico voor ouders en kinderen in dossiers waar controle speelt. [18][19][23][24][25]

Justitie kan de macht van de pleger verkleinen door contacthaken te verminderen, beslissingsbevoegdheden toe te wijzen in plaats van te delen, begeleide overdrachten op te leggen waar nodig, en regelingen aan te passen wanneer het bestaande kader zelf als controlemiddel wordt gebruikt. [17][18][29]

Het is ook cruciaal dat het systeem leert om de dubbele bind te herkennen waarin de slachtoffer-ouder gevangen kan zitten. Het systeem verwacht van gescheiden ouders dat ze coöperatief zijn. Maar precies die verwachte coöperatie houdt de kanalen open die een controlerende ouder nodig heeft. Een slachtoffer-ouder die grenzen stelt of contact beperkt, riskeert als onwillig of obstructief bestempeld te worden, terwijl die grenzen in werkelijkheid een veiligheidsstrategie zijn.

Dat betekent niet dat het systeem per definitie tegen het slachtoffer werkt. Het betekent wel dat het systeem, als het niet goed screent, onbedoeld kan faciliteren wat het probeert te voorkomen. [12][13][16][17]

Hulpverlening

Hulpverleners kunnen op meerdere niveaus bijdragen. Het begint bij herkenning.

Dwingende controle wordt nog te vaak gemist, mede doordat het er van buitenaf kan uitzien als "hoog conflict" terwijl het in werkelijkheid gaat om eenzijdige macht. Goede hulpverlening screent daarom niet alleen op zichtbare incidenten, maar kijkt naar patronen, context en effect. [4][13][17]

Daarnaast kunnen hulpverleners de niet-abusieve ouder helpen op het niveau waar de controle het diepst doorwerkt: het dagelijkse leven.

Dat kan gaan over:

• het herstellen van handelingsruimte, zodat de ouder opnieuw leert onderscheiden wat echt antwoord vraagt en wat een uitlokking of controlemanoeuvre is

• het herstellen van ouderlijke regie in het eigen huishouden, zodat opvoedkeuzes weer vertrekken vanuit het kind

• het verkleinen van de escalatielus, zodat de ouder leert vertragen en minder automatisch meegaat in de lus van provocatie, verdediging en vervolg

• het beschermen van kinderen tegen instrumentalisering, zodat de ouder leert herkennen waar het kind dreigt ingezet te worden als informatiebron, boodschapper of verlengstuk van de controle

• het herstellen van een eigen ouderlijk kompas, zodat de ouder opnieuw leert denken vanuit eigen waarden en kindgerichtheid in plaats van vanuit de logica van de pleger. [2][11][12][13][14][15]

Hulpverleners hebben ook een rol in het verkleinen van de diagnostische schaduw. Slachtoffer-ouders die door trauma en chronische stress ontregeld, reactief of wantrouwig overkomen, lopen het risico om door het systeem gepathologiseerd te worden. In juridische of hulpverleningscontexten kan dat ertoe leiden dat zij bestempeld worden als "de moeilijke ouder", terwijl hun gedrag in werkelijkheid een traumareactie is.

Goede begeleiding helpt niet om een muur op te bouwen, maar om daadwerkelijk te stabiliseren. Een ouder die minder ontregeld is, functioneert beter als ouder. Dat het systeem die ouder dan ook juister kan lezen, is een bijkomend effect, niet het primaire doel. [10][12][13]

Tot slot is het van belang dat hulpverleners de grenzen van hun eigen instrumenten eerlijk benoemen.

Geen enkele therapie vervangt juridische veiligheid.

Geen enkele begeleidingsvorm lost financiële afhankelijkheid of digitale surveillance op.

De structurele aanpak van systems abuse, economische controle en digitale controle vraagt andere expertise en andere maatregelen.

Hulpverlening kan wél de psychologische en opvoedkundige doorwerking van de controle verkleinen, maar ze kan de structurele onveiligheid van een regeling niet wegnemen. [3][17]

Dat is de taak en verantwoordelijkheid van andere actoren.

"Trauma berooft het slachtoffer van een gevoel van macht en controle. Het leidende principe van herstel is om die macht en controle te herstellen." — Judith Lewis Herman, Trauma and Recovery (1992/1997)

De slachtoffer-ouder

Dit is het moeilijkste stuk van het verhaal. Het slachtoffer is niet het probleem. De verantwoordelijkheid voor de controle en de schade ligt bij de pleger. Daar mag geen enkele twijfel over bestaan.

Het is volkomen begrijpelijk dat een slachtoffer weerstand voelt bij het idee dat zij of hij zelf nog iets moet ondernemen, tijd moet investeren of geld moet uitgeven om met de gevolgen van die controle om te gaan. Die weerstand is moreel terecht. [13][17]

Maar uit die terechte morele reactie volgt nog niet automatisch dat het ook praktisch verstandig is om niets te doen.

Dat is precies het pijnlijke in deze dossiers.

In een ideale wereld zou de pleger stoppen, zou het systeem de controle tijdig herkennen, zou het juridische kader snel worden aangepast en zou het slachtoffer niet ook nog zelf herstelwerk moeten doen.

In de werkelijkheid gebeurt dat vaak niet, of niet snel genoeg.

Dan blijft de vraag over wat er, ondanks alles, vandaag al wél kan verschuiven. [12][13][17]

Juist daar zit een paradox die het benoemen waard is. Dwingende controle knipt de vleugels van het slachtoffer. De bewegingsruimte wordt kleiner. De autonomie verdwijnt. Het eigen oordeel wordt ondermijnd. Zelf een stap zetten, een eigen keuze maken, een eigen richting bepalen, dat is precies wat de controle onmogelijk probeerde te maken.

En toch is dat ook precies wat de pleger niet kan verhinderen zodra het slachtoffer het terugpakt.

Niet omdat het slachtoffer het probleem moet oplossen, maar omdat de eigen keuze om iets te verschuiven, hoe klein ook, een van de weinige hefbomen is die niet afhankelijk is van de medewerking van de pleger, de snelheid van het systeem of de beschikbaarheid van het juiste juridische kader. [12][13]

Judith Herman schreef het zo: "Trauma berooft het slachtoffer van een gevoel van macht en controle. Het leidende principe van herstel is om die macht en controle te herstellen."

Dat principe geldt ook hier.

Wat een ouder na scheiding zelf kan doen, is geen vervanging van wat het systeem zou moeten doen. Het is iets wat de ouder kan beginnen, op eigen kracht, ongeacht wat de pleger doet of laat.

Verbinding met jezelf

Het eerste wat dwingende controle aantast, is de verbinding van het slachtoffer met zichzelf. Na maanden of jaren van controle weet een ouder vaak niet meer wat zij of hij eigenlijk zelf vindt, wil of nodig heeft.

Het denken draait niet meer om "wat is goed voor mij en mijn kind?" maar om "wat zal de ander hiervan vinden?", "wat gaat dit uitlokken?" en "mag ik dit eigenlijk wel?". De pleger hoeft dan niet eens meer actief druk uit te oefenen. Hij of zij zit al in het hoofd van de ander, als een interne censor die meekijkt bij elke beslissing. [12][13]

De eerste stap is daarom niet het oplossen van de situatie, maar het herstellen van een eigen innerlijk kompas. Dat klinkt abstract, maar het is heel concreet. Het begint bij vragen als: wat zijn mijn eigen waarden als ouder? Wat voor soort thuis wil ik creëren voor mijn kind? Hoe wil ik reageren op spanning, niet vanuit angst, maar vanuit wie ik wil zijn? Welke keuzes zijn van mij, en welke worden nog gestuurd door de logica van de ander?

Dat herstellen gaat niet van de ene dag op de andere. Maar elke keer dat een ouder een opvoedkeuze maakt vanuit eigen waarden in plaats van vanuit anticipatie op de reactie van de ex-partner, verschuift er iets. De pleger verliest dan niet zijn of haar bestaan, maar wel de greep op het innerlijke denken en kiezen van de ander.

Dat is een van de diepste vormen van machtsverlies die je een controlerende ex-partner kunt toebrengen, zonder conflict, zonder confrontatie, maar doordat je ophoudt je keuzes door zijn of haar bril te maken. [12][13]

Verbinding met je kind

Dwingende controle ondermijnt niet alleen de relatie van het slachtoffer met zichzelf, maar ook de relatie met het kind.

Katz beschrijft hoe het patroon van de pleger de emotionele ruimte van de niet-abusieve ouder kan verkleinen, waardoor die ouder minder beschikbaar, minder voorspelbaar en minder responsief wordt voor het kind.

Niet uit onwil, maar uit uitputting, angst en chronische overbelasting. Het kind merkt dat. Het kind voelt de spanning, de onrust, de wisselende stemmingen. En het kind mist soms de ouder die er wel is, maar niet echt aanwezig kan zijn. [14][15]

Juist daarom is de tweede verschuiving die een ouder zelf kan maken zo belangrijk: de bewuste keuze om de relatie met het kind opnieuw centraal te stellen. Niet de strijd met de ex-partner. Niet de juridische procedure. Niet het gelijk. Maar het kind.

Concreet kan dat er zo uitzien: na een spanningsvolle overdracht niet de hele avond bezig zijn met wat er bij de andere ouder is gebeurd, maar de eigen huissfeer herstellen en het kind rust bieden. Opvoedkeuzes maken vanuit wat het kind nu nodig heeft, in plaats van vanuit wat de andere ouder daar later van zal zeggen of hoe het in een verslag zal worden opgeschreven. Het kind niet uitvragen over wat er bij de andere ouder is gezegd of gedaan, maar ruimte laten, zodat het kind niet het gevoel krijgt ingezet te worden als informatiebron of boodschapper. [14][15]

Dat is ook een vorm van bescherming. Een ouder die het kind niet in de strijd trekt, vermindert de loyaliteitsdruk die het kind ervaart. Een ouder die in het eigen huishouden rust, voorspelbaarheid en emotionele beschikbaarheid biedt, functioneert als buffer tegen de spanning en onvoorspelbaarheid die het kind elders mogelijk meemaakt.

In Katz' vijf-factorenkader is de emotionele ruimte van de niet-abusieve ouder een van de factoren die bepalen of de ouder-kindrelatie onder druk komt of juist hechter wordt. Die ruimte vergroten is iets wat de ouder zelf kan doen, ook als de rest van het systeem (nog) niet meebeweegt. [11][14][15]

Ouderschap op eigen kompas

In de bestaande werkelijkheid van veel gescheiden gezinnen waar controle speelt, is samenwerkend ouderschap geen optie. Dat is geen falen van het slachtoffer. Dat is een consequentie van het controlepatroon. Justice Canada benoemt dit expliciet: samenwerkend ouderschap is gecontra-indiceerd bij aanhoudend familiaal geweld. [17][29]

Wat dan rest, is de keuze om het eigen ouderschap zo goed mogelijk vorm te geven, los van wat de andere ouder doet of laat.

Dat vraagt een fundamentele omschakeling. Niet langer denken in termen van "wij als ouders" en "hoe stemmen wij af", maar in termen van "wat heb ik als ouder in mijn eigen huishouden in de hand, en hoe maak ik dat zo goed mogelijk voor mijn kind?".

De eigen communicatie, de eigen verwerking, de eigen opvoedkeuzes, al die dingen worden dan niet langer afhankelijk gemaakt van de bereidheid van de andere ouder om mee te werken. [12][13][17]

Dat is niet egoïstisch. Dat is overleven in een context die samenwerking onmogelijk maakt. En het is meer dan overleven. Het is de meest concrete manier om het kind in minstens één huishouden een veilige, voorspelbare en emotioneel stabiele omgeving te bieden.

Het gaat erom dat het kind in dat ene huis een ouder heeft die voldoende stevig staat om te steunen waar het kind steun nodig heeft, te sturen waar het kind richting nodig heeft, en te stimuleren waar het kind ruimte nodig heeft om te groeien. [10][11][14][15]

De-escalatie vanuit kracht, niet vanuit onderwerping

Een van de moeilijkste verschuivingen is leren om niet meer automatisch mee te gaan in de escalatielus die de pleger in stand houdt. Dwingende controle werkt vaak via provocatie, schuldomkering en voortdurende reactiedruk. Een beschuldigend bericht lokt een verdedigend antwoord uit, dat weer een nieuw verwijt oplevert, dat weer een weerwoord vraagt. Die lus houdt de pleger aan het roer, omdat het slachtoffer voortdurend reageert in plaats van zelf de richting te bepalen. [2][17]

De-escalatie betekent hier niet "de lieve vrede bewaren" of "toegeven om rust te krijgen".

Het betekent leren onderscheiden welke berichten een feitelijk antwoord vragen en welke bedoeld zijn om te ontregelen.

Het betekent een eigen tempo aanhouden in plaats van op elk bericht dezelfde avond te reageren.

Het betekent grenzen explicieter maken, niet door harder terug te slaan, maar door minder automatisch mee te bewegen.

Het doel is niet dat de ouder zich aanpast om de pleger tegemoet te komen, maar dat de pleger minder bereikt met wat hij of zij doet.

Het verschil is fundamenteel: de eerste logica dient de pleger, de tweede dient het slachtoffer. [2][12][13][17]

Dat lijkt een bescheiden verschuiving. Maar in de logica van dwingende controle is het een verschuiving van fundamentele orde. Een ouder die niet meer meegaat in de lus, wordt voor de pleger moeilijker te sturen. Niet omdat de provocatie zelf stopt, maar omdat het beoogde effect ervan afneemt. En een ouder die minder ontregeld is, functioneert ook beter als ouder, neemt betere beslissingen, komt stabieler over in juridische en hulpverleningscontexten, en biedt het kind meer rust. [10][12][13]

De diagnostische schaduw verkleinen

Dat laatste punt verdient aparte aandacht. Slachtoffer-ouders die door trauma en chronische stress ontregeld, reactief of wantrouwig overkomen, lopen het risico door het systeem gepathologiseerd te worden. In juridische of hulpverleningscontexten kan dat ertoe leiden dat zij bestempeld worden als "de moeilijke ouder", terwijl hun gedrag in werkelijkheid een traumareactie is. Juist in dossiers waar de pleger zich rustig en redelijk presenteert en het slachtoffer er "moeilijk" uitziet, kan dat misleidend werken. [10][12][13]

Een ouder die erin slaagt om geleidelijk minder ontregeld en meer gestructureerd te functioneren, verschuift die dynamiek. Niet door een facade op te bouwen, maar door daadwerkelijk te stabiliseren. Een ouder die minder ontregeld is, komt niet alleen beter over, maar functioneert ook beter als ouder. Dat het systeem die ouder dan ook juister kan lezen, verkleint tegelijk het risico dat het systeem de gevolgen van de controle bij de pleger aanziet voor tekortkomingen bij het slachtoffer. [10][12][13]

Het grotere plaatje

Vanuit dat perspectief is elke stap die de handelingsruimte van het slachtoffer vergroot en de doorwerking van de controle verkleint, een betekenisvolle stap.

Niet perfect, niet 100% volledig, misschien niet rechtvaardig in morele zin, maar wel reëel en concreet.

Als een juridische stap de toegang van de pleger beperkt, is dat winst.

Als betere screening maakt dat een dossier niet langer als "hoog conflict" wordt gelezen, is dat winst.

Als trauma-sensitieve hulp de ontregeling van de slachtoffer-ouder verkleint, is dat winst.

Als de ouder minder reactief wordt, het eigen ouderschap weer vanuit eigen waarden vormgeeft, en het kind in minstens één huishouden meer rust, voorspelbaarheid en emotionele beschikbaarheid ervaart, is ook dat winst. [10][11][12][17]

De scherpste samenvatting is daarom misschien deze: je onderneemt niet iets omdat jij het probleem bent, maar omdat jij en je kind het waard zijn dat de macht van de pleger zo klein mogelijk wordt.

En zolang de pleger niet stopt, het systeem niet snel genoeg ingrijpt of de regeling niet tijdig wordt aangepast, blijft het legitiem en zinvol om ook te werken met de hefbomen die wél binnen bereik liggen. Niet als last, maar als teruggewonnen keuzevrijheid. [13][17][28]

Tot slot

Het grootste probleem bij dwingende controle na scheiding is vaak niet dat er geen enkele mogelijke interventie bestaat.

Het grootste probleem is dat het systeem te laat helder krijgt met welk probleem het te maken heeft. Dan worden ouders en kinderen eerst langs overleg, afspraken of vrijwillige hulp gestuurd, en pas later langs veiligheid en risicobegrenzing. Tegen dan is de controle vaak al verder het systeem binnengedrongen. [18][19][23][25]

We weten dat het probleem groot is, maar we tellen het nog niet goed genoeg, zeker niet op gezinsniveau en zeker niet in België. [30][31]

Wie dwingende controle echt wil indammen, heeft meer nodig dan één goede methode. Nodig zijn betere herkenning, vroege screening, stevige veiligheidsinformatie, juridische begrenzing waar nodig, aandacht voor kindveiligheid, hulp voor trauma en herstel, en ondersteuning die de niet-abusieve ouder helpt loskomen uit de psychologische greep van de pleger.

Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid. Van justitie, van hulpverlening, van het bredere vangnet, en waar dat veilig en haalbaar is, ook van het slachtoffer zelf, niet omdat het schuld treft, maar als teruggewonnen vrijheid. [17]

Herken je jezelf in dit artikel?

Heb je het gevoel dat je na de scheiding nog steeds leeft in reactie op de ander, dat je eigen kompas zoek is, of dat je kind meekrijgt wat jij probeert op te vangen?

Je hoeft dat niet alleen uit te zoeken. Ik bied een gratis kennismakingsgesprek van 20 minuten aan, waarin we samen bekijken wat er speelt en of begeleiding voor jou zinvol kan zijn. Niet omdat jij het probleem bent, maar omdat jij en je kind het waard zijn dat de greep van de andere ouder kleiner wordt.

Met warmte,

Eva

Bronnen

[1] Spearman, K. J., Hardesty, J. L., & Campbell, J. C. (2023). Post-separation abuse: A concept analysis. Journal of Advanced Nursing, 79(4), 1225-1246. Epub 2022.

[2] Stark, E. (2007). Coercive Control: The Entrapment of Women in Personal Life.

[3] Australian Institute of Family Studies. (2023). Coercive Control Literature Review.

[4] Home Office. (2021). Review of the Controlling or Coercive Behaviour Offence.

[5] Johnson, M. P. (2006). Conflict and Control: Gender Symmetry and Asymmetry in Domestic Violence.

[6] Myhill, A. (2015). Measuring Coercive Control: What Can We Learn From National Population Surveys? Violence Against Women, 21(3), 355-375.

[7] Australian Institute of Health and Welfare. (2024). Coercive control.

[8] New South Wales Domestic Violence Death Review Team. (2020). Report 2017-2019 (data over de periode maart 2008 - juni 2016).

[9] Office for National Statistics. (2024). Domestic abuse victim characteristics, England and Wales: year ending March 2024.

[10] Lohmann, S., Cowlishaw, S., Ney, L., O'Donnell, M., & Felmingham, K. (2024). The Trauma and Mental Health Impacts of Coercive Control: A Systematic Review and Meta-Analysis. Trauma, Violence, & Abuse.

[11] Xyrakis, N., Aquilina, B., McNiece, E., Tran, T., Waddell, C., Suomi, A., & Pasalich, D. (2024). Interparental Coercive Control and Child and Family Outcomes: A Systematic Review. Trauma, Violence, & Abuse.

[12] Sharp-Jeffs, N., Kelly, L., & Klein, R. (2018). The Relationship Between Coercive Control and Space for Action: Measurement and Emerging Evidence.

[13] Tolmie, J., Smith, R., & Wilson, D. (2024). Understanding Intimate Partner Violence: Why Coercive Control Requires a Social and Systemic Entrapment Framework. Violence Against Women, 30(1), 54-74.

[14] Katz, E. (2020). When Coercive Control Continues to Harm Children: Post-Separation Fathering, Stalking and Domestic Violence. Child Abuse Review.

[15] Katz, E. (2019). Coercive Control, Domestic Violence, and a Five-Factor Framework: Five Factors That Influence Closeness, Distance, and Strain in Mother-Child Relationships. Violence Against Women.

[16] Family Justice Council. (2024). Guidance on Responding to Allegations of Alienating Behaviour.

[17] Jaffe, P. G., Bala, N., Medhekar, A., Scott, K. L., & Oliver, C. (2023). Making Appropriate Parenting Arrangements in Family Violence Cases: Applying the Literature to Identify Promising Practices. Justice Canada.

[18] Ministry of Justice. (2024). Practice Direction 12J: Child Arrangements and Contact Orders: Domestic Abuse and Harm.

[19] Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming. (2024). Kind-onveiligheid in complexe (ex-)partnerrelaties: Een advies over veiligheidsrisico's in gezag- en omgangszaken.

[20] Ontario. (2007, zoals gewijzigd). O. Reg. 134/07: Family Arbitration.

[21] Ontario Association for Family Mediation. (2022). Policy on Intimate Partner Violence and Power Imbalances.

[22] Federal Circuit and Family Court of Australia en Australian Government. (2023-2024). Lighthouse en Family DOORS Triage.

[23] Federale Overheidsdienst Justitie. (z.d.). Bemiddeling.

[24] Rijksoverheid. (z.d.). Wat moet er in een ouderschapsplan staan?

[25] Rechtspraak. (z.d.). Het Uniforme Hulpaanbod (UHA).

[26] Cheng, S.-Y., Davis, M., Jonson-Reid, M., & Yaeger, L. (2021). Compared to What? A Meta-Analysis of Batterer Intervention Studies Using Nontreated Controls or Comparisons. Trauma, Violence, & Abuse.

[27] Vall, B., López-i-Martín, X., Grané Morcillo, J., & Hester, M. (2024). A Systematic Review of the Quality of Perpetrator Programs' Outcome Studies: Toward a New Model of Outcome Measurement. Trauma, Violence, & Abuse.

[28] Council of Europe. (2024). Guidance for Safe and Effective Perpetrator Programmes: Article 16 of the Istanbul Convention.

[29] Justice Canada. (2023). Making appropriate parenting arrangements in family violence cases: tips sheet on co-parenting and parallel parenting.

[30] Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen. (z.d., geraadpleegd 2026). Cijfers over (ex-)partnergeweld in België.

[31] Centraal Bureau voor de Statistiek & Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum. (2024). Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2024, hoofdstuk 4: Stalking door ex-partner.

[32] Kinderrechtencommissariaat. (2023). Advies over kinderen in hoogconflictueuze scheidingen.

[33] Stark, E. (2023). Children of Coercive Control. Oxford University Press.