Moeders van volwassen narcistische kinderen

Een vergeten groep, en de nuance die te vaak ontbreekt...

Wie leest over narcisme en hoe het ontstaat, komt zeer vaak uit bij dezelfde verklaring: de moeder.

Zij is de basis voor veilige hechting, voor onvoorwaardelijke liefde, voor zorg en steun in de prille kindertijd. Tot daar volg ik.

Maar dan komt de conclusie die vaak zwart op wit te lezen staat: "narcisme ontstaat wanneer de moeder daarin tekortschiet".

Die conclusie wringt bij mij omdat het bij veel moeders kan leiden tot een gevoel van schuld en schaamte.

Je zal maar de moeder zijn van een volwassen narcistisch kind, die met de hand op het hart kan zeggen dat het niet aan haar of aan haar hoeveelheid liefde ligt...

Moeder van een narcistisch kind

Ik ken die moeders. Moeders die zich afvragen "is mijn kind narcistisch?" Moeders van een volwassen kind dat ze zelf als narcistisch omschrijven. Een kind dat nauwelijks empathie toont, dat zelden iets voor een ander doet, dat liegt of manipuleert, dat lijkt te genieten van conflict, en dat je vooral hoort wanneer het iets nodig heeft.

Met dat toekomstbeeld zijn ze nooit aan kinderen begonnen.

Ze hebben moeten leren leven met iets wat ze niet zagen aankomen, en het verlies verwerken van het kind dat ze hoopten te zien opgroeien.

En vaak herkennen ze het gedragspatroon. In hun partner of ex-partner, in hun eigen moeder of vader, in een zus, een tante, een oom. Het zat er soms al lang voor zij moeder werden.

Er kwam een moment dat ze het gedrag van hun kind opzochten. Zoals zovelen typen ze hun zorgen in en belanden ze in shock bij het woord "narcisme". Ze lezen wat het inhoudt, en plots krijgt het patroon een naam.

Met die naam komt ook een pijnlijk besef: ze kunnen hun kind niet veranderen. Zelfs alle liefde van de wereld verandert daar niets aan.

Waar hebben ze gefaald, vragen ze zich af.

Schuldgevoel en schaamte worden hun deel.

Maar ze hebben nergens gefaald. Deze moeders zijn eerder slachtoffer dan dader.

En wie blijft prediken dat het de fout van de moeder is, zou er goed aan doen om even in de schoenen te gaan staan van een moeder die je werkelijk niets kan verwijten.

Normale moeders maken zichzelf al verwijten genoeg. Dat is eigen aan het normale moederschap. Ze hoeven er niet onterecht een beschuldigende vinger bovenop te krijgen.

Over oorzaken zwijg ik bewust

Voor de discussie nature versus nurture verwijs ik graag naar het onderzoek van dr. Svenn Torgersen en collega's (Universiteit van Oslo) uit 2009, dat besloot dat er een genetische factor meespeelt bij narcisme.

Andere wetenschappers houden het eerder bij nurture. Of bij een combinatie van nature én nurture.

Het zijn humane wetenschappen die dit onderzoeken, en dat zijn nu eenmaal geen exacte wetenschappen. Onderzoekers spreken elkaar onderling regelmatig tegen over narcistische en andere persoonlijkheidsstoornissen.

Het is m.a.w. niet allemaal wit of allemaal zwart.

En net die tinten grijs zijn een van de hoofdredenen waarom ik me niet uitspreek over de oorzaak. Wat mij bezighoudt, is niet waar het vandaan komt, maar wat het aanricht in de levens van mensen.

Is mijn kind narcistisch?

Er is wel één onderscheid dat ik altijd maak, juist omdat ik die moeders zo serieus neem.

Narcisme bestaat.

De narcistische persoonlijkheidsstoornis is reëel, en de pijn van wie ermee samenleeft wil ik op geen enkele manier minimaliseren.

Maar er is een groot verschil tussen pathologie en gedrag dat we narcistisch nóemen omdat iemand onder stress staat.

Onder stress zijn we namelijk allemaal op overleven gericht. Op onszelf.

Dat is geen karakterfout, dat is biologie.

Wanneer ons brein dreiging ervaart, tijdens een (zelfs banale) ruzie bijvoorbeeld, neemt het overlevingssysteem het over en gaat het deel dat instaat voor perspectief nemen, voor inleving en voor nuance offline.

Empathie huist in ons hogere "mensenbrein" en dat deel van ons breis is alleen beschikbaar als we veiligheid voelen en een gereguleerd zenuwstelsel hebben.

In de vecht-, vlucht- of bevriezingsstand is empathie simpelweg niet beschikbaar.

Met andere woorden: iemand die zich onder stress als kil, zelfgericht of zonder mededogen reageert, gedraagt zich daarmee nog niet narcistisch in de klinische zin. Hij of zij gedraagt zich als een normaal mens in overlevingsmodus.

Het onderscheid zit hem in de kalme toestand. Pas wanneer iemand dat gedrag ook stelt wanneer er geen dreiging is, wanneer het veilig en rustig is en er niets op het spel staat, mogen we ons vragen beginnen stellen.

Pas wanneer het een doorlopend patroon is, dwars door alle situaties, relaties en jaren heen, en niet onder stress, komt pathologie in beeld.

Dat onderscheid werkt in twee richtingen.

1. Het beschermt ons tegen het te snel plakken van een zwaar etiket op iemand die het gewoon moeilijk heeft. En

2. het helpt jou, als moeder, om met meer rust te kijken naar wat je ziet. Is dit mijn kind onder stress, of is dit een patroon dat er altijd is, ook wanneer alles rustig is? Dat is geen makkelijke vraag, maar wel een eerlijke.

En soms is het antwoord pijnlijk duidelijk. Soms gaat het niet om stress, maar om een aanhoudend patroon dat jou raakt, uitput en kleiner maakt.

Als je merkt dat je je in eigen huis of in het contact met je kind voortdurend moet aanpassen, je schuldig voelt, op je hoede bent of jezelf wegcijfert, dan kan er sprake zijn van psychisch geweld of narcistisch misbruik. Dat verdient erkenning en hulp.

Op mijn pagina over ondersteuning bij narcistisch misbruik en psychisch geweld lees je daar meer over.

Durf ook door de ogen van je kind te kijken

Maar lang niet altijd ligt het zo zwaar.

En zelfs wanneer je kind zich moeilijk gedraagt, hoeft narcisme niet de verklaring te zijn.

Dat durf ik je voor te leggen juist omdat jou niets te verwijten valt, en je dus met een gerust hart wat breder kan kijken.

Het woord narcisme ligt snel op de tong, zeker wanneer je pijn hebt en houvast zoekt.

Een duidelijk label is ook een manier om iets onbegrijpelijks een naam te geven.

Maar soms dekt het label de lading niet.

Denk even terug aan wat ik schreef over het stressbrein.

Dat geldt niet alleen voor jou, het geldt evengoed voor je kind.

Een volwassen kind dat door een zware periode gaat, door welke bron van stress ook, kan kil, afwezig of zelfgericht overkomen zonder daarom narcistisch te zijn.

Een burn-out, eigen verdriet, geldzorgen, een wankele relatie, de zorg voor jonge kinderen, oude trauma's, het kan het zenuwstelsel zo overbelasten dat er even geen ruimte is voor een ander.

Juist bij die kinderen loont het de moeite om milder te kijken, en om voorzichtig te proberen de band te verbeteren in plaats van hem te laten verharden.

Er kunnen ook heel andere redenen spelen waarom het contact niet lekker loopt.

Soms heeft je kind het gevoel dat het ergens niet gezien of gehoord werd, draagt het een herinnering aan iets wat jij heel anders beleeft, of voelt het een oude pijn die nooit hardop benoemd is.

Vanuit jouw stoel klinkt dat misschien onterecht of overdreven.

Vanuit de stoel van je kind kan het volkomen helder en proportioneel aanvoelen.

Twee mensen kunnen dezelfde geschiedenis delen en ze toch heel verschillend onthouden en aanvoelen.

Dat erkennen maakt jou geen slechte moeder.

In tegendeel, het maakt je een moeder die durft te kijken voorbij snelle conclusies, die probeert te voelen hoe de wereld er vanbinnen uitziet bij haar kind, zonder daarvoor je eigen waarheid in te leveren.

Wil je echt proberen te begrijpen wat er aan de andere kant kan spelen, dan vind je op mijn pagina voor volwassen kinderen die afstand nemen van een ouder hoe het er voor hen vaak uitziet.

Want net daar zit een opening.

Een label sluit een deur, nieuwsgierigheid opent er een.

Milder en opener kijken naar je kind verandert misschien niets aan de situatie, maar het kan wel iets verzachten, in jou en tussen jullie.

En soms is dat het begin van een beter contact, iets wat zowel jou als je kind goed kan doen.

Wat je als mama wél kan doen

Soms opent dat milde, open kijken echt een deur. Maar soms kom je, na alles eerlijk afgewogen te hebben, tot de pijnlijke vaststelling dat het patroon blijft, ook wanneer het rustig en veilig is. Dat het niet om stress ging, maar om wie je kind ten diepste is.

Voor die situatie zijn de volgende handvatten bedoeld. Je kan je kind dan niet veranderen, maar wel kiezen hoe je ermee omgaat en hoe je voor jezelf zorgt.

1. Stel je verwachtingen bij, met mildheid voor jezelf. Verwacht niet wat je kind je structureel niet kan geven, zeker niet op het vlak van diepe gevoelens en wederkerigheid. Dat klinkt hard, maar het is net een vorm van zelfbescherming. Je maakt jezelf ongelukkig door telkens te hopen op gedrag dat uitblijft. Het is geen opgeven, het is stoppen met jezelf pijn doen.
   

2. Bewaak je grenzen zonder de deur dicht te gooien. Je mag grenzen stellen en toch van je kind blijven houden. Die twee sluiten elkaar niet uit. Jij bepaalt wat je wel en niet toelaat in contact, in tijd en in energie. Grenzen zijn geen straf, ze beschermen net het contact dat overblijft en maken het dragelijk in plaats van uitputtend.
   

3. Maak ruimte voor je rouw. Wat jij draagt, lijkt op rouw om iemand die nog leeft. Je mist een kind dat er is, maar niet op de manier waarop je het had gehoopt. Dat noemen we ambigu verlies, en het is een van de moeilijkste vormen van verdriet, precies omdat er geen afscheid en geen duidelijkheid is. Geef dat verdriet de ruimte die het verdient, in plaats van het weg te duwen.
   

4. Leef in het hier en nu. Blijf weg uit de spiraal van "had ik maar", "had ik maar niet" en "hoe zal de toekomst er uit zien?". Dat brengt je nergens. Het verleden ligt vast, de toekomst nog niet. Leven in het nu, en zacht zijn voor jezelf, vraagt wat oefening en discipline, maar het brengt rust. Het is een strategie die werkt.
   

5. Zoek steun en draag het niet alleen. Je hoeft dit niet in stilte te dragen. Praten met mensen die het begrijpen, of met een professional die ervaring heeft met deze dynamiek, lucht niet alleen op. Het helpt je ook om helderder te zien en steviger te staan.
   

En misschien is het contact met je volwassen kind intussen helemaal stilgevallen, of hangt het aan een zijden draadje. Ook dan sta je er niet alleen voor.

Voor ouders die het contact met een meerderjarig kind willen herstellen of openhouden, werkte ik een apart aanbod uit. Je leest er meer over op mijn pagina over contactherstel met een volwassen kind.

Ben je niet zeker welke hulp jou het beste kan helpen? Geen probleem, we zoeken het samen uit. Plan gerust een gratis kennismakingsgesprek in mijn online agenda. Ik help je graag vooruit!

Heel hartelijk,

Eva