Vrouwen zijn mannen niets verschuldigd
- Eva Verween
- 3 dagen geleden
- 33 minuten om te lezen
Over rape academy's, de manosphere, mannelijk entitlement en de stille cultuur achter dwingende controle en seksueel geweld
In dit artikel lees je waarom seksueel geweld zelden begint bij het geweld zelf, en bijna altijd bij iets dat veel eerder mag worden onderbroken. We bekijken wat mannelijk entitlement is, hoe het wordt aangeleerd, hoe het zich digitaal vermenigvuldigt, en waarom rechtbanken er soms onbedoeld mee in slaap blijven.
Het stuk is bewust lang. Wie de tijd niet heeft, kan via de inhoudsopgave hieronder rechtstreeks naar opvoeding, bystander interventie of handelingsperspectief springen.
Wie doorleest, eindigt niet bij verlamming, maar bij wat er kan kantelen, ook aan jouw keukentafel.
In dit artikel
Eerst de feiten zuiver
Wat mannelijk entitlement eigenlijk is
De manosphere: oude vrouwenhaat in nieuwe verpakking
Waarom afwijzing zo vaak omslaat in agressie
Rape myths en de wetenschap die ze ontkracht
Pornografie als seksuele leerschool
De digitale dimensie: deepfakes en image-based abuse
Waarom seksueel entitlement en dwingende controle dicht bij elkaar liggen
Opvoeding: de plek waar het patroon kantelt
Bystander interventie: hoe mannen andere mannen begrenzen
Het signaal van de rechtbank: schuldig zonder straf
Wat moet er veranderen
Tot slot, en hulplijnen
Een "rape academy" bestaat.
Niet als metafoor, niet als journalistieke overdrijving, maar als een online ruimte waar mannen elkaar bevestigen, adviseren en aanmoedigen in het misbruiken van slapende, gedrogeerde of bewusteloze vrouwen, vaak van hun eigen partner.
Dat is geen randverschijnsel of duistere uithoek.
Het is de extreme uitloper van een veel oudere cultuurlaag waarin vrouwelijke lichamen impliciet beschikbaar worden geacht, vrouwelijke grenzen onderhandelbaar zijn, en mannelijke frustratie als rechtvaardiging dient voor druk, manipulatie, dwang of geweld.
Dit gaat niet over alle mannen. Dat zou intellectueel lui zijn en feitelijk onjuist.
Het gaat wel over veel te veel mannen.
En het gaat vooral over een cultuur waarin ook mannen die zichzelf niet als gewelddadig zien, leren dat vrouwen hun aandacht, zorg, seksualiteit, schoonheid, begrip, emotionele arbeid of beschikbaarheid verschuldigd zijn.
Dat "entitlement" is zelden luid.
Het klinkt niet altijd als haat.
Soms klinkt het als "allez, ik ben toch een goeie kerel".
Soms als "ze had me tenminste een kans moeten geven".
Soms als "binnen een relatie hoort seks er nu eenmaal bij".
Soms als "mannen hebben van nature behoeften".
Soms als stilte wanneer een vriend iets zegt dat niet door de beugel kan. en soms, in de meest extreme digitale uithoeken, klinkt het als een handleiding voor verkrachting.
Eerst de feiten zuiver: precisie als verzet tegen vergoelijking
Rond de term "online rape academy" circuleerde recent ook misinformatie.
Het virale cijfer dat 62 miljoen mannen zo'n academy zouden hebben bezocht, klopt niet.
Factcheckers verduidelijkten dat CNN rapporteerde over een pornosite met ongeveer 62 miljoen bezoeken in februari 2026, terwijl de specifieke Telegramgroep die in het onderzoek opdook bijna 1.000 gebruikers telde.
Dat verschil doet ertoe, niet omdat het probleem kleiner wordt, maar omdat de feiten zuiver moeten blijven. Seksueel geweld is ernstig genoeg zonder dat we de cijfers oprekken.
De realiteit blijft schokkend zonder enige overdrijving.
De Wereldgezondheidsorganisatie beschouwt geweld tegen vrouwen, vooral partnergeweld en seksueel geweld, als een groot volksgezondheidsprobleem en een mensenrechtenschending.
Ongeveer één op drie vrouwen wereldwijd maakt fysiek of seksueel partnergeweld of seksueel geweld door een niet-partner mee.
Tot 38 procent van de moorden op vrouwen wereldwijd wordt gepleegd door een intieme (ex-)partner.
De WHO benoemt expliciet ideologieën van mannelijk seksueel entitlement als risicofactor voor seksueel geweld.
In Europa rapporteert de EU Gender-Based Violence Survey dat 31 procent van de vrouwen fysiek of seksueel geweld meemaakte.
Voor België gaat het om 29,1 procent, voor Nederland om 41,2 procent.
Het European Institute for Gender Equality (EIGE) meldt dat 17 procent van de vrouwen in de EU ooit seksueel geweld meemaakte.
In België blijkt uit de UN-MENAMAIS-studie van UGent (2021) dat 16 procent van de vrouwen en 5 procent van de mannen ooit verkracht werd.
In 2021 werden bij de Belgische politie ongeveer elf verkrachtingen per dag gemeld, in 2023 al twaalf.
Naar schatting blijft 82 procent van seksueel geweld buiten de officiële statistieken.
Punt vzw schat het totaal aan slachtoffers van verkrachting in België op ongeveer 30.000 per jaar.
Slechts vier procent van die slachtoffers doet aangifte.
En van die aangiftes leidt amper vijftien procent tot een effectieve veroordeling.
In Nederland levert de Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2024 een vergelijkbaar onthutsend beeld.
Twaalf procent van de bevolking van zestien jaar en ouder werd in het voorbije jaar slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Vrouwen waren meer dan twee keer zo vaak slachtoffer als mannen.
Bij jonge vrouwen liggen de cijfers dramatisch hoger: 36 procent van de zestien- tot achttienjarigen en 43 procent van de achttien- tot vierentwintigjarigen rapporteerde slachtofferschap in het afgelopen jaar.
Dit zijn geen randfenomenen.
Dit zijn maatschappelijke patronen. Wie ze afdoet als incidenten of als probleem van een handvol rotte appels, weigert de schaal te zien.
Wat mannelijk entitlement eigenlijk is
Mannelijk entitlement is het aangeleerde gevoel dat een man recht heeft op iets van een vrouw, niet omdat zij dat vrijwillig geeft, maar omdat hij vindt dat het hem toekomt.
Dat "iets" varieert: een glimlach, aandacht, seks, bewondering, gehoorzaamheid, zorg, emotionele beschikbaarheid, vergeving, huishoudelijk werk, lichamelijke toegang, een tweede kans, seksuele experimenten, begrip voor agressie, begrip voor jaloezie, begrip voor bedrog.
Cruciaal is dit: entitlement begint niet bij geweld.
Geweld is het eindpunt van een ladder die veel lager begint.
De ladder start wanneer een jongen leert dat meisjes "moeilijk doen" als ze nee zeggen.
Wanneer een man boos wordt omdat een vrouw vriendelijk was zonder geïnteresseerd te zijn in meer.
Wanneer afwijzing wordt ervaren als vernedering in plaats van als informatie.
Wanneer vrouwelijke grenzen behandeld worden als obstakels die overwonnen moeten worden in plaats van als signalen die gerespecteerd moeten worden.
In een gezonde relationele cultuur betekent verlangen "ik wil iets, en de ander mag vrij antwoorden".
In een entitlementcultuur betekent verlangen "ik wil iets, dus de ander moet het mij geven of uitleggen en verantwoorden waarom ik het niet krijg".
Dat verschil is fundamenteel. Het is de scharnier tussen relationele volwassenheid en relationele dwang.
Wie vindt dat zijn partner altijd seksueel beschikbaar moet zijn, ziet haar niet volledig als mens met een eigen lichaam.
Wie vindt dat een vrouw hem een kans moet geven omdat hij aardig is, ziet haar niet als mens met eigen voorkeuren.
Wie een ex blijft controleren omdat hij recht heeft op antwoorden of op een blijvend zicht op haar leven, ziet haar autonomie als iets dat onder zijn toezicht valt.
In al die gevallen wordt vrouwelijkheid gereduceerd tot functie.
De vrouw als moeder.
Als partner.
Als verleidster.
Als verzorgster.
Als trofee.
Als beloning.
Als bezit.
Als probleem zodra ze nee zegt.
Dat is ontmenselijkend, ook wanneer het beleefd verpakt wordt.
De manosphere: oude vrouwenhaat in nieuwe verpakking
De manosphere is geen eenduidige beweging. Ofcom beschrijft ze als een losse verzameling online ruimtes rond mannenkwesties, met subculturen zoals red pill, black pill, incelgroepen, Men Going Their Own Way, Men's Rights Activists, Pick Up Artists, looksmaxxing en andere gemeenschappen rond zelfverbetering, genderpolitiek of mannelijkheid.
Niet elke man die online zoekt naar fitness, eenzaamheid, daten of zelfvertrouwen zit in een haatmilieu.
Maar precies daar zit het risico. De ingang is zelden "kom hier bij ons vrouwen haten!".
De ingang is veel vaker "voel je je afgewezen, mislukt, onzichtbaar, niet begeerd? Sluit je aan!".
Daarna verschuift de boodschap.
Van zelfverbetering naar wantrouwen.
Van wantrouwen naar wrok.
Van wrok naar ontmenselijking.
Van ontmenselijking naar rechtvaardiging van controle of geweld.
Algoritmes versnellen die weg, omdat verontwaardiging meer clicks oplevert dan nuance.
De manosphere verkoopt jongens en mannen vaak een verhaal waarin zíj de slachtoffers zijn van vrouwen, feminisme, familierechtbanken, hypergamie, MeToo, seksuele vrijheid van vrouwen of vrouwelijke keuzevrijheid in het algemeen.
In dat verhaal is vrouwelijke autonomie geen maatschappelijke vooruitgang, maar een bedreiging.
Niet "vrouwen mogen kiezen", wel "vrouwen kiezen verkeerd, te veel, te vrij, te selectief, te machtig".
Dat is de emotionele motor van veel entitlement: afwijzing wordt niet verwerkt als verlies, maar omgezet in vijandigheid.
Waarom afwijzing zo vaak omslaat in agressie
Iedereen kan gekwetst zijn door afwijzing. Dat is menselijk.
Maar niet iedereen concludeert daaruit dat de ander iets fout deed.
Bij entitlement gebeurt precies dat. De pijn van afwijzing wordt niet ervaren als "dit doet pijn, maar zij mag nee zeggen tegen mij".
De pijn van afwijziging wordt ervaren als "zij heeft mij vernederd".
Of "zij heeft mij iets afgenomen".
Of "vrouwen zijn allemaal hetzelfde".
Daarin zit een narcistische verwonding, maar niet noodzakelijk een narcistische persoonlijkheidsstoornis. We moeten oppassen met pathologiseren.
De meeste mannen die entitlement tonen, zijn niet psychiatrisch ziek.
Ze zijn gesocialiseerd in een cultuur waarin mannelijkheid verbonden wordt met status, seksuele toegang, dominantie en controle.
Wanneer jongens leren dat een "echte man" zijn betekent "succesvol zijn bij vrouwen", kan vrouwelijke afwijzing voelen als identiteitsverlies.
Niet "zij wil mij niet", maar "ik ben geen echte man".
Die schaamte kan ondraaglijk worden. Wie nooit geleerd heeft schaamte te dragen, te benoemen of te mentaliseren, zoekt een externe schuldige.
Dan wordt de vrouw het probleem.
Zij is te kieskeurig.
Zij heeft hem gebruikt.
Zij heeft hem uitgelokt.
Zij wist wat ze deed.
Niet "de man moet leren omgaan met frustratie", maar "de vrouw moet leren hoe ze zijn frustratie had kunnen voorkomen".
Dat is de klassieke verschuiving van verantwoordelijkheid die elke entitlementcultuur draagt.
En daar komt nog een laag bij.
Onderzoek naar radicalisering in de manosphere, en documentaires zoals die van Louis Theroux, tonen telkens dezelfde patronen. Veel mannen die afglijden in incelgemeenschappen of harde misogynie groeiden op zonder positief mannelijk rolmodel.
Soms ontbrak een vader fysiek, soms emotioneel.
Soms was hij aanwezig maar gewelddadig, vernederend of zelf een gesloten man die niet kon spreken over kwetsbaarheid.
Daarbij komen vaak sociale isolatie, schoolproblemen, niet-erkende neurodivergentie, en bullying.
Geen van die factoren is een oorzaak in de strikte zin. Veel mannen met afwezige vaders worden zorgzame, evenwichtige mannen, en omgekeerd zijn er plegers met warme, betrokken vaders. Maar de combinatie van geen positief model, geen taal voor pijn, en een algoritme dat hen Tate of Peterson aanbiedt zodra ze "waarom ben ik eenzaam" googelen, vormt een voorspelbaar pad.
Dit betekent niet dat alleenstaande moeders het probleem zijn.
Zij voeden dagelijks massaal gezonde, niet-entitled mannen op.
Wat het wel betekent, is dat positieve mannelijke aanwezigheid zeldzamer is geworden dan we beseffen, en dat het een verschil maakt.
Een aanwezige vader, een betrokken oom, een wijze sportcoach, een leerkracht die luistert, een grote broer die zelf ergens leerde dat boosheid niet hetzelfde is als macht. Dit alles helpt.
In een cultuur waar veel jongens hun emotionele opvoeding krijgen van YouTube-influencers, zijn echte mannen die gezond in het leven staan en zich uitspreken, een tegengewicht waar geen algoritme tegen op kan.
Rape myths en de wetenschap die ze ontkracht
Rape myths zijn hardnekkige overtuigingen die seksueel geweld minimaliseren of de schuld verschuiven naar het slachtoffer.
"Waarom ging ze met die man mee naar binnen?"
"Wat verwachtte ze dan, zo laat nog naar zijn kot meegaan?"
"Ze was dronken, zegt dat al niet genoeg?"
"Ze had veel te veel gedronken, dat is toch ook haar eigen fout."
"Ze had dan maar duidelijker nee moeten zeggen."
"Heeft ze ooit echt nee gezegd, of was het meer 'misschien'?"
"Ze droeg wel een heel korte rok hé."
"Met zo'n decolleté trek je dat toch zelf aan."
"Ze flirtte de hele avond met hem, ze wist toch waar dat naartoe ging."
"Ze stuurde hem zelf eerst foto's, en nu is ze plots een slachtoffer?"
"Ze had moeten weten dat hij zo was."
"Iedereen wist toch dat hij niet te vertrouwen was."
"Ze had toch kunnen vechten?"
"Ze heeft niet eens geroepen, hoe kan dat dan verkrachting zijn?"
"Ze had toch kunnen weglopen, de deur was niet op slot."
"Als het echt verkrachting was, had ze hem wel van zich afgeduwd."
"Ze ligt daar gewoon, dat ziet er niet uit als verzet."
"Ze had hem in zijn kruis kunnen trappen, kom op zeg."
"Allez, ze wisselde erna nog berichtjes uit met hem!"
"Ze ging de volgende dag nog koffie drinken met hem, hoe leg je dat uit?"
"Ze zag hem nog op feestjes en deed gewoon vrolijk."
"Waarom lachte ze eerst nog op die foto?"
"Op Instagram lijkt het alsof er niks aan de hand is."
"Ze had het toch meteen kunnen melden, niet pas drie maanden later."
"Waarom heeft ze niet meteen klacht ingediend?"
"Pas nu komt ze ermee, na al die jaren? Heel verdacht."
"Ze meldt het pas nu hij beroemd is geworden."
"Het kwam pas boven toen ze ruzie kregen, dat zegt toch genoeg."
"Waarom bleef ze dan nog jaren bij hem?"
"Als het echt zo erg was, was ze allang weggegaan."
"Ze is na de scheiding nog terug naar hem geweest, dat doe je toch niet als je echt bang bent."
"Ze kreeg er nog een tweede kind van, hoe kan ze dan zeggen dat het misbruik was?" "Niemand dwingt je om te blijven."
"Ze had nochtans een eigen job en eigen geld, ze kon weg wanneer ze wou."
"Het was haar man hé, dat is toch geen verkrachting."
"Binnen een huwelijk hoort seks er toch gewoon bij?"
"Ze had het hem die week beloofd, en dan trekt ze zich plots terug." "Mannen hebben nu eenmaal behoeften, ze zou dat moeten begrijpen." "Hem eerst verleiden en dan weigeren, ze speelde met zijn voeten!"
"Het was hun vaste sekspatroon, hij dacht dat ze meedeed zoals altijd."
"In hun huwelijk werd er wel meer aan rough sex gedaan, dat heeft zij zelf gevraagd ooit."
"Hij is zo'n goeie kerel, dat doet hij niet."
"Hij komt uit een goeie familie."
"Hij heeft zoveel gestudeerd, dat ga je toch niet kapotmaken."
"Hij was ook dronken, dan ben jij toch even verantwoordelijk."
"Hij heeft haar verkeerd ingeschat, dat kan toch iedereen overkomen."
"Hij is gewoon onhandig in de liefde, hij wist niet hoe hij het anders moest aanpakken."
"Hij heeft zijn lesje wel geleerd, laat hem nu met rust."
"Eén vergissing mag hem toch geen carrière kosten!"
"Wat als ze het verzonnen heeft? Dat ruïneert ook zijn leven."
"Ze wil gewoon aandacht."
"Ze is op zijn geld uit."
"Ze is bitter omdat hij haar gedumpt heeft."
"Ze gebruikt dat verhaal om de kinderen af te pakken."
"Vrouwen weten heel goed hoe ze zo'n verhaal moeten brengen."
"#MeToo is een trend geworden, iedereen springt erop."
"Vroeger was dat gewoon een ongelukkige avond, nu is alles plots verkrachting."
"Als zij echt een slachtoffer was, ging ze zo niet praten."
Die zinnen lijken redelijk, soms zelfs welwillend bedoeld, alsof iemand "alleen maar even kritisch wil meedenken".
Maar ze doen iets specifieks: ze verschuiven systematisch de aandacht van het gedrag van de pleger naar het gedrag van het slachtoffer.
Ze vragen niet "waarom dacht hij dat dit oké was", maar "waarom maakte zij het niet onmogelijk".
Ze vormen daarmee een culturele beschermlaag rond mannelijke agressie.
En het ergste is: heel veel slachtoffers stellen die vragen ook aan zichzelf, jarenlang.
De wetenschap is hier glashelder en ondergebruikt.
Bij acuut seksueel geweld treedt bij een groot deel van de slachtoffers tonic immobility op, een onvrijwillige verlamming die door evolutionair oude hersenstructuren wordt aangestuurd. Slachtoffers vechten of vluchten dan niet omdat ze dat niet kunnen, ze bevriezen.
Studies bij volwassen vrouwen die zich op spoeddiensten aanmelden na seksueel geweld tonen dat een meerderheid significante tonic immobility ervaart.
Wie nadien zegt "waarom verzette ze zich niet", begrijpt de neurobiologie van trauma niet. Het lichaam maakt die keuze niet rationeel. Het maakt een overlevingskeuze.
Hetzelfde geldt voor het zogenaamde vreemd gedrag achteraf.
Slachtoffers nemen vaak opnieuw contact op met de pleger, gaan opnieuw met hem om, of blijven binnen de relatie. Niet omdat het dus wel meeviel, maar omdat dissociatie, hechtingstrauma, financiële afhankelijkheid, kinderen, schaamte, ongeloof en complexe loyaliteit allemaal invloed hebben op gedrag. Wie verkracht werd door iemand die ze kende of vertrouwde, wat verreweg het vaakst voorkomt, kan dagen, maanden of jaren nodig hebben om wat gebeurde te benoemen als wat het was.
In die tussentijd gedraagt het slachtoffer zich vaak zoals voor de feiten, soms zelfs warmer of vriendelijker, omdat dissociatie en bagatellisering manieren zijn om door te kunnen ademen. Aangifte komt zelden meteen, en dat is geen indicator van leugen, dat is een indicator van trauma.
Op "waarom lachte ze eerst nog" is het antwoord sociaal.
Vrouwen worden vanaf hun kindertijd opgevoed om sfeer te bewaren, om mannen niet boos te maken, om niet "moeilijk" te doen, om ongemakkelijke situaties weg te lachen.
Glimlachen is voor heel veel meisjes en vrouwen een veiligheidsstrategie, geen instemming. Een lach in een ongemakkelijk moment betekent vaak: ik probeer dit te overleven zonder hem kwaad te maken.
Wie dat lachen achteraf interpreteert als toestemming, leest het verkeerde signaal omdat hij niet vertrouwd is met wat vrouwen doen om veilig te blijven.
Vrouwenhaat hoeft niet luid te klinken om schade te berokkenen.
Onderzoek toont dat ook het zogenaamd vriendelijke seksisme, het type dat vrouwen op een voetstuk zet als kwetsbaar, zuiver of beschermwaardig, samenhangt met attitudes die geweld tegen vrouwen vergoelijken.
Dat lijkt paradoxaal, tot je beseft hoe het werkt: zolang vrouwen aan het ideaal voldoen, krijgen ze ridderlijkheid. Zodra ze afwijken, dronken worden, hun lichaam tonen, een man afwijzen, hun eigen pad kiezen, vervalt de bescherming en komt de straf.
En bij openlijk vijandig seksisme komt er nog iets bij: mannen die zo denken, geven vaker dan anderen toe dat ze zelf agressief zijn tegen vrouwen of de neiging daartoe voelen.
Wie dit alles ernstig neemt, kan niet langer dezelfde vragen blijven stellen.
De vraag is mag niet langer zijn "waarom deed zij wat zij deed".
De vraag moet zijn "waarom dacht hij dat hij mocht wat hij deed".
En, voor wie eromheen stond: "waarom dacht ik dat het niet aan mij was om iets te zeggen".
Pornografie als seksuele leerschool
We kunnen mannelijk entitlement niet ernstig bespreken zonder het over pornografie te hebben.
Niet omdat elke man die porno kijkt een pleger wordt. Dat zou onjuist zijn.
Maar omdat pornografie voor veel jongens en mannen de eerste, meest frequente en best toegankelijke seksuele leerschool is geworden én omdat pornografie vrouwen herleidt tot object.
Onderzoek toont gemiddelde leeftijden van eerste blootstelling rond elf à dertien jaar, vaak ongepland, dikwijls hardcore.
Vera-Gray, McGlynn, Kureshi en Butterby analyseerden de titels op de landingspagina's van drie grote mainstream pornosites in het Verenigd Koninkrijk.
Eén op acht titels die aan nieuwe gebruikers werden getoond, beschreef seksuele activiteit die onder de WHO-definitie van seksueel geweld valt.
Hun conclusie: mainstream online pornografie positioneert seksueel geweld geregeld als een normatief seksueel script. Je hoeft daar niets specifiek voor op te zoeken. Het wordt aangeboden zodra je de site opent.
Dat betekent niet dat er een rechtstreekse één-op-éénlijn loopt van porno naar verkrachting. Menselijk gedrag is complexer dan dat.
Maar het betekent wél dat een hele generatie jongens seksuele scripts inslikt waarin vrouwelijke pijn als opwindend wordt voorgesteld, vrouwelijke weerstand als een erotische uitdaging, vrouwelijke vernedering als normaal en vrouwelijke onderwerping als de norm.
Dat is geen detail van hun seksuele opvoeding. Dat ís hun seksuele opvoeding.
Wanneer die scripts binnenkomen zonder enige relationele of emotionele tegenkracht thuis of op school, ontstaat een gevaarlijk vacuüm.
Consent wordt dan niet geleerd als wederzijdse afstemming, maar als een juridische valkuil die je achteraf moet zien te vermijden.
Een grens van de ander wordt dan niet gehoord als informatie over de ander, maar gevoeld als afwijzing. Niet als "ze geeft aan dat ze dit niet wil en dat is haar recht", maar als "zij maakt het mij moeilijk".
Daar zit een diepe culturele fout, en hij is asymmetrisch.
Meisjes leren al van jongs af aan grenzen bewaken: hou je drankje vast, ga niet alleen naar huis, kleed je niet te uitdagend, lach niet te lief naar vreemden.
Jongens leren amper om grenzen te eerbiedigen zonder zich gekrenkt te voelen.
We hebben de ene helft van de wereld leren waken, en de andere helft niet leren respecteren.
Dat is geen incident in de seksuele cultuur.
Dat is haar fundament.
De digitale dimensie: deepfakes, image-based abuse en het verhandelen van vrouwen in chats
De ruimte waarin mannelijk entitlement zich nu uitdrukt, is voor een belangrijk deel digitaal. Dat verandert het probleem fundamenteel.
Deepfake-pornografie is in een paar jaar tijd geëxplodeerd.
Volgens UN Women is ongeveer 98 procent van alle deepfake-video's online pornografisch en wordt 99 procent van de slachtoffers daarin gevormd door vrouwen.
Tussen 2019 en 2023 nam het volume met naar schatting 550 procent toe.
Het gaat niet alleen over beroemdheden.
Het gaat in toenemende mate over klasgenotes, collega's, ex-partners, leerkrachten, journalistes en politica's.
Apps die kleren digitaal "uitkleden" zijn op gewone smartphones beschikbaar.
Eén foto van een tienermeisje, geplukt van Facebook of Instagram, volstaat om een seksueel beeld te genereren dat zij nooit gegeven heeft. Dat is geen techniek meer voor experts. Dat is dagelijkse realiteit op middelbare scholen.
Image-based sexual abuse omvat veel meer dan deepfakes.
Het bevat het delen van intieme beelden zonder toestemming, zogenaamde wraakporno, sextortion (chantage met seksuele beelden), het stiekem maken van foto's of video's tijdens seks, upskirting, en het rondsturen van naaktbeelden in WhatsApp- of Telegramgroepen.
Ook hier zijn slachtoffers grotendeels vrouwen en meisjes, en plegers grotendeels mannen.
Een onderzoek van Hogeschool UCLL en de Universiteit Antwerpen, gepubliceerd in februari 2026 voor Safer Internet Day, toont dat 26 procent van de Vlaamse jongeren tussen veertien en zeventien jaar zelf al slachtoffer was van online seksueel misbruik met beelden, en dat 42 procent iemand kent die het meemaakte.
Dit is geen ver-van-mijn-bed-show.
Dit is wat tieners op dit moment in hun klas, hun chat en hun sportclub meemaken.
De schade is niet metaforisch. Slachtoffers rapporteren ernstige psychische gevolgen, suïcidaliteit, schoolverlaten, jobverlies, sociale isolatie en blijvende achtervolging door beelden die overal opnieuw kunnen opduiken.
België heeft sinds de hervorming van het seksueel strafrecht in 2022 expliciete strafbaarstellingen ingevoerd voor het zonder toestemming maken, bezitten of verspreiden van seksueel getinte beelden, en voor voyeurisme.
Nederland kent vergelijkbare bepalingen.
Maar wetgeving alleen volstaat niet.
De motor onder image-based abuse is namelijk hetzelfde mannelijk entitlement: het idee dat een vrouwelijk lichaam, eens gezien, gedeeld of beschikbaar geweest, eigendom van de man wordt.
Dat hij er beelden van mag bewaren.
Dat hij die mag tonen aan zijn vrienden.
Dat hij ze mag inzetten als drukkingsmiddel wanneer ze hem verlaat.
Naast de individuele beelden zijn er de digitale ruimtes zelf.
Telegram, Discord, gesloten Reddit-fora en groepen op gewone sociale platformen herbergen mannenchats waarin vrouwen worden besproken zoals goederen.
Beelden worden gedeeld.
Toestemming is afwezig of irrelevant.
Opmerkingen over partners, ex-partners, klasgenotes en buurmeisjes worden gewisseld. Tieners gaan daarin mee, niet altijd uit overtuiging, vaak uit groepsdruk en uit angst om preuts of soft gevonden te worden.
Daar wordt entitlement collectief geïnstalleerd en versterkt.
Daar leren jongens dat dit de norm is.
Sommigen groeien door naar werkelijk gevaarlijke ruimtes, zoals de Telegramgroepen die onder de noemer rape academy in het nieuws kwamen.
Forensisch psychiater Rick Roels (UPC KU Leuven en Sint-Kamillus Bierbeek), gespecialiseerd in zedenfeiten, beschrijft wat er in zulke gesloten netwerken precies gebeurt.
Mensen vinden er medestanders, waardoor gedrag genormaliseerd raakt.
Er ontstaat verspreiding van verantwoordelijkheid: individuen voelen zich minder persoonlijk verantwoordelijk wanneer ze deel uitmaken van een groep.
Daarnaast werken geheimhouding en wederzijdse bescherming als ecosysteem dat het gedrag in stand houdt. Wat in de individuele psyche zou stuiten op schuld of twijfel, wordt in de groep een gedeelde norm.
Voor de specifieke praktijk waarbij vrouwen worden gedrogeerd om hen weerloos te maken, bestaat sinds de zaak-Pelicot ook een term: chemische onderwerping. Het is geen rand-perversie, het is een methode die in deze netwerken collectief wordt geleerd, gedeeld en verfijnd.
Dat brengt ons bij iets ongemakkelijks.
Veel mannen die mee lachen, mee scrollen of meekijken, denken dat zij geen pleger zijn.
Technisch klopt dat misschien.
Maar de groep waarin ze zich bevinden, vormt een ecosysteem zonder hetwelk plegers veel sneller zouden vereenzamen, twijfelen en stoppen.
Aanwezigheid is bekrachtiging.
Meelachen is goedkeuren.
Daarom liggen seksueel entitlement en dwingende controle dicht bij elkaar.
Beide vertrekken vanuit dezelfde basisfout: de ander wordt niet erkend als volledig autonoom.
Bij dwingende controle denkt de pleger "ik mag bepalen wie jij ziet, wat jij zegt, hoe jij je gedraagt, hoeveel vrijheid jij hebt".
Bij seksueel entitlement denkt de pleger "ik mag bepalen wanneer jouw lichaam beschikbaar is, welke grenzen echt zijn, hoeveel druk redelijk is, hoeveel nee meetelt".
In beide gevallen wordt de vrijheid van de ander ervaren als bedreiging.
Dat verklaart een paar dingen die anders raadselachtig blijven.
Ten eerste lopen vrouwen na een relatiebreuk significant meer risico op zware mishandeling, stalking, niet-consensuele seks en zelfs femicide dan tijdens de relatie. De breuk maakt zichtbaar dat de vrouw geen bezit is. Voor mannen met sterk entitlement is dat ondraaglijk. Het is geen "te veel liefde", of "passie", het is controleverlies. Wat voor de vrouw bevrijding betekent, voelt voor hem als hem iets afpakken. Stalking, smaadcampagnes, juridische uitputting via de familierechtbank, kinderen als pressiemiddel, financiële belegering, bedreigingen van familie en vrienden, en in het ergste geval moord, zijn geen losse incidenten. Ze zijn voorspelbare uitlopers van een wereldbeeld waarin hij eigenaar bleef.
Ten tweede is er het patroon van reproductieve dwang, dat in hulpverlening systematisch onderbelicht blijft. Reproductieve dwang omvat het saboteren van anticonceptie, condooms doorprikken of "vergeten", de pil weggooien, druk om zwanger te worden, druk om een zwangerschap voort te zetten of net af te breken, en het bewust koppelen van een vrouw aan een man via een kind. Het is een vorm van controle over het lichaam, de toekomst en de mobiliteit van de vrouw. Onderzoek toont aanzienlijke prevalentie, zeker bij vrouwen die ook andere vormen van partnergeweld meemaken.
Ten derde is er stealthing, het zonder toestemming verwijderen van een condoom tijdens seks. Dat wordt in toenemende mate juridisch erkend als een vorm van verkrachting, en terecht. Het bewijst hoe diep entitlement kan zitten. Niet pas wanneer iemand nee zegt en het toch gebeurt, maar al wanneer iemand een specifieke voorwaarde stelt en die eenzijdig wordt opgeheven omdat het de man beter uitkomt.
Ten vierde verklaart het waarom mannen die hun partner controleren, zelden stoppen na de scheiding. De controle gaat door via de kinderen, via gerechtelijke procedures, via familie, via gemeenschappelijke vrienden, via geld, via reputatie, via digitale toegang, via blijven opduiken. Voor wie eigenaarschap als basishouding heeft, is een breuk geen einde. Het is een terreinverlies dat heroverd moet worden.
Wie dit patroon ziet, ziet ook waarom incidenten telkens incidenten lijken voor wie niet kijkt naar het systeem eronder. Coercive control en seksueel entitlement zijn geen losse problemen. Ze zijn dezelfde houding, uitgesponnen in tijd en domeinen.
Tot hier de diagnose. Hieronder: wat er kan kantelen, op de plekken waar je zelf staat.
Opvoeding: de plek waar het patroon kantelt of doorschuift
Hier wordt het persoonlijk. Voor ouders, grootouders, leerkrachten, jeugdwerkers, sportcoaches en alle volwassenen die jongens helpen vormen.
Entitlement wordt niet vooral aangeleerd door extreme influencers.
Het wordt aangeleerd aan keukentafels, in vriendengroepen, in kleedkamers, in familiegrappen, in films, in opmerkingen over meisjes, en in het zwijgen van volwassenen op cruciale momenten.
Elke keer dat iemand zegt "ach, jongens zijn nu eenmaal zo", wordt gedrag genormaliseerd dat jongens ook kunnen afleren.
Elke keer dat een vader lacht met "ze zal later de jongens nogal gek maken", leert een meisje dat haar lichaam bekeken wordt voordat ze zichzelf begrijpt.
Elke keer dat een moeder zegt "geef opa toch een kus, anders is hij verdrietig", leert een kind dat lichamelijke grenzen ondergeschikt zijn aan andermans gevoelens.
Elke keer dat mannen zwijgen wanneer een vriend vrouwen vernederend bespreekt, wordt de norm bewaakt.
Concreet, wat kan je doen, afhankelijk van leeftijd?
Bij kleuters en jonge kinderen, tussen twee en zes jaar, gaat het over lichamelijke autonomie en emotionele taal. Een kind hoort niet verplicht te zijn iemand te knuffelen of te kussen, ook geen oma, geen papa, geen vriendje. Een kind dat leert "mijn lichaam is van mij", leert de basis van consent. Tegelijk verdient een jongen taal voor verdriet, angst, eenzaamheid en frustratie. Niet alleen "stop met huilen" of "mannen zijn sterk". Ook "het is oké om dit te voelen, en we gaan samen iets verzinnen".
Tussen zes en elf jaar gaat het over vriendschap, eerlijkheid en het omgaan met afwijzing. Wat doe je als een ander kind niet met jou wil spelen. Mag je dat ombuigen, eisen, wraak nemen, beledigen? Of leer je dat de ander mag kiezen en dat het toch oké is?
Hier worden de eerste contouren gelegd van hoe je later met romantische afwijzing zal omgaan.
Ook media-educatie hoort hier al thuis. Wat zie je in cartoons, in YouTube, in clips? Wie wordt belachelijk gemaakt? Wie wordt seksueel afgebeeld? Wat vind jij ervan?
Tussen elf en veertien jaar komen porno, sociale media en groepsdynamiek vol op tafel. Dat is onaangenaam, maar niet vermijdbaar. Als ouder kan je beter zelf het gesprek openen dan wachten tot je zoon zijn eerste hardcore-clip op de schoolbus krijgt doorgestuurd. Wat hij online ziet, is geen weergave van echte seks. Vrouwen in pornografie zijn vaak niet wat ze lijken, niet zo enthousiast als het lijkt, en niet zo ervaren als het lijkt.
Echte seks vraagt om afstemming, traagheid, gesproken taal en wederzijdsheid.
Spreek ook over deepfakes en het delen van naaktbeelden.
Maak duidelijk dat het versturen, doorsturen of bewaren van beelden van klasgenotes zonder toestemming strafbaar is, en, los daarvan, ernstig schadelijk.
Eén doorgestuurd beeld kan een leven kapotmaken.
Tussen veertien en achttien jaar gaat het over relaties, druk, jaloezie, controlegedrag en wat romantiek wel en niet is.
Een jongen leert hier niet alleen "respect", maar specifieke vaardigheden.
Hoe vraag je om consent zonder dat het geforceerd voelt? Wat doe je als je verliefd bent en zij niet? Wat is jaloezie en wanneer wordt jaloezie controle?
Wat doe je als een vriend zijn lief constant checkt op haar telefoon?
Wat doe je als een vriend opschept over wat hij heeft gedaan met een dronken meisje?
Wat zeg je dan, en aan wie zeg je het?
Even belangrijk: wat doe je als ouder met de inhoud die je zoon binnenbrengt? Veel ouders panikeren wanneer ze ontdekken dat hun zoon naar Tate, Peterson, Fresh & Fit of een Nederlandstalige variant kijkt.
Verbieden werkt zelden.
Aansluiten en bevragen werkt beter.
Wat trekt je aan in deze man?
Wat zegt hij dat klopt?
Wat zegt hij dat niet klopt?
Wat zou jij zelf vinden als je zus, je dochter, je vriendin, je moeder zo behandeld werd?
Voor dochters is de boodschap niet "leer voorzichtig zijn".
Voorzichtigheid als kerneducatie maakt meisjes verantwoordelijk voor het gedrag van anderen, en dat is precies de fout die we collectief moeten stoppen.
Dochters mogen leren onderhandelen vanuit kracht.
Hun lichaam is van hen.
Hun nee is volledig.
Hun ja moet vrijwillig zijn, niet onderhandeld onder druk.
Zij zijn niemand iets verschuldigd, ook geen vriendelijkheid in een ongemakkelijke situatie.
En wat hen overkomt, ook als ze dronken waren, ook als ze meegingen, ook als ze "iets uitlokten", was niet hun verantwoordelijkheid om te voorkomen.
Wat ouders aan hun zonen meegeven, bouwt de mannen van morgen.
Dat is geen abstracte uitspraak, dat is letterlijk. Een jongen die in zijn gezin leert dat zijn boosheid niet bedreigend mag zijn voor zijn moeder, dat zijn verdriet welkom is bij zijn vader, dat afwijzing pijn doet maar niet vernedert, dat vrouwen geen prijs of beloning zijn, en dat seksualiteit gaat over wederzijdsheid, draagt dat de rest van zijn leven mee. Dat is meer waard dan alle consenteducatie op school samen.
Voed je zonen goed op. Het is misschien wel het belangrijkste structurele werk dat we als samenleving kunnen doen.
Bystander interventie: hoe mannen andere mannen begrenzen
Vrouwen dragen al eeuwen de last om mannen uit te leggen wat grensoverschrijding is.
Dat is uitputtend, vaak gevaarlijk, en bovendien niet erg effectief.
Onderzoek wijst telkens dezelfde richting aan: mannelijk gedrag verandert sterker wanneer andere mannen het corrigeren dan wanneer vrouwen het corrigeren.
Dat heeft onder meer met groepsidentificatie en sociale status te maken.
Een man die zich laat aanspreken door een vriend, ervaart geen vrouwelijke kritiek maar een interne mannelijke norm. Dat is een hefboom die we te weinig gebruiken.
Als je een man bent die dit leest en denkt "ik herken me echt niet in die plegers", dan is dat goed nieuws en tegelijk een uitnodiging.
Want jouw verantwoordelijkheid begint pas echt na die zin. Niet bij wat jij zelf niet doet, maar bij wat je tolereert in de mannen rond je. Concreet komt dat neer op een paar terugkerende situaties.
In de kleedkamer. Een vriend lacht over hoe dronken een meisje was vorig weekend en wat hij "heeft kunnen doen".
Een veelvoorkomende reactie is "lol man" of zwijgen.
Een betere reactie is "hoe bedoel je dronken, wat versta je daaronder", of botweg "dat klinkt niet oké, dat klinkt als misbruik".
Het hoeft geen preek te zijn. Eén korte zin die het lachje breekt, doet meer dan een lange post op sociale media.
Op het werk. Een collega maakt opmerkingen over een vrouwelijke collega, haar lichaam, haar relatie, haar kledij.
De gemakkelijke optie is glimlachen om de stemming niet te verpesten.
De betere optie is "praat over haar werk, niet over haar lichaam".
Indien je leidinggevende bent, weeg het mee in functioneringsgesprekken. Cultuur verandert wanneer er reputatiekost komt op gedrag dat lang gratis was.
In de familie. Een oom maakt een opmerking over een nicht, een schoonvader praat denigrerend over zijn vrouw, een neef gedraagt zich controlerend tegenover zijn vriendin.
Onder familie zwijgen we vaak om de vrede te bewaren.
Maar de vrede die zo bewaard wordt, is altijd ten koste van iemand. Vaak van de vrouwen in de kamer of in de kamer ernaast.
Iets zeggen, ook ongemakkelijk, ook eenmalig, verandert wat normaal is binnen die familie.
In de vriendengroep, na een breuk. Een vriend zit in een breuk en begint zijn ex digitaal te volgen, houdt haar nieuwe partner in de gaten, blijft berichten sturen, of zegt dat "zij hem dit aandoet".
Vrienden voeden dat dikwijls onbedoeld door mee te schelden, mee te wantrouwen, mee zijn versie te slikken.
Een goede vriend is dan niet de man die meegaat in het verhaal, maar de man die zegt "stop, dit is niet gezond, je moet hier hulp voor zoeken, en je moet haar met rust laten".
In digitale groepen. Een chat waarin beelden worden gedeeld, vrouwen worden besproken als objecten, deepfakes circuleren, of waarin opmerkingen worden gemaakt over een meisje uit de school.
De drempel om iets te zeggen is hoog.
De prijs van zwijgen is hoger.
Verlaat zo'n groep. Zeg waarom.
Of meld het, indien strafbaar gedrag aan de orde is.
Eén volwassen man die opstaat in zo'n groep, geeft jongens een ander voorbeeld dan de groep zelf voorhoudt.
Niets van wat hierboven staat, vraagt heroïek.
Het vraagt het verbreken van een sociaal automatisme.
En het vraagt, eerlijk gezegd, dat mannen iets aanvaarden dat tot nu toe vooral op vrouwen heeft gerust: dat veiligheid van vrouwen voor een groot deel afhangt van wat mannen tegen andere mannen durven zeggen. Niet wat ze posten, maar wat ze zeggen op het moment dat het ertoe doet.
Het signaal van de rechtbank: schuldig zonder straf
Hier wordt het ook ongemakkelijk. Want straffeloosheid is geen abstract begrip. Ze krijgt vorm in concrete vonnissen die op pagina één van de krant verschijnen, en die elk slachtoffer en elke pleger leest.
Op 1 april 2025 sprak de correctionele rechtbank van Leuven recht in een zaak die sindsdien in het collectieve geheugen is gegrift.
Een 24-jarige student gynaecologie werd schuldig bevonden aan verkrachting en aantasting van de seksuele integriteit van een medestudente. De feiten dateerden van 9 november 2023. Het slachtoffer was zo dronken dat ze, in de woorden van de rechter, "onmogelijk in een toestand was om in te stemmen". Het bewijs lag op tafel. De beklaagde erkende de feiten. De procureur vorderde drie jaar cel met probatie-uitstel.
De rechtbank gaf opschorting van uitspraak, zonder voorwaarden.
Geen strafblad.
Geen verplichte therapie.
Geen opvolging.
De motivatie achter het vonnis: de man was "nog jong", had een blanco strafblad, en was "een getalenteerde en geëngageerde jongeman die zowel privé als professioneel sterk wordt gewaardeerd".
De beklaagde had zelf opschorting gevraagd, omdat een strafblad zijn carrière in de geneeskunde zou bemoeilijken. De rechtbank volgde dat argument.
Dat vonnis veroorzaakte landelijke verontwaardiging, studentenprotesten in Leuven, Gent, Antwerpen en Brussel, en een politiek debat tot in het Vlaams Parlement.
Het Openbaar Ministerie ging in beroep. UZ Leuven plaatste de man op non-actief. KU Leuven beëindigde zijn opleiding tot gynaecoloog na een tuchtprocedure.
Het hof van beroep behandelt de zaak inmiddels achter gesloten deuren. Het is dus volstrekt eerlijk om te zeggen dat ook binnen justitie het vonnis als problematisch werd ervaren, anders had het parket geen beroep aangetekend.
Op 24 april 2026 sprak de correctionele rechtbank van Hasselt opnieuw recht in een vergelijkbare zaak.
Een 26-jarige student, schachtentemmer in een studentenvereniging, werd schuldig bevonden aan de verkrachting van een schacht die na een fuif op zijn kot was gaan slapen.
De rechtbank verleende opnieuw de gunst van opschorting, maar dit keer mét probatievoorwaarden: vijf jaar geen nieuwe feiten, vast adres, opvolging door een justitieassistent, werkverplichting, voortgezette therapie, en een schadevergoeding van 8.000 euro.
Dat is, deontologisch gesproken, beduidend strenger dan Leuven. Maar ook hier blijft het strafrechtelijk kernsignaal hetzelfde: schuldig aan verkrachting, geen straf op het strafblad. En ook hier wogen "blanco strafblad" en "schuldinzicht" zwaar.
Verdedigers van zulke vonnissen wijzen op een belangrijk juridisch principe: niet elke verkrachting is dezelfde, niet elke pleger is dezelfde, en proportionele bestraffing vraagt nuance.
Professor seksueel strafrecht Liesbet Stevens benadrukte dat als we genuanceerd durven denken over verkrachting, we ook genuanceerd moeten durven denken over straf. Dat klopt op zich.
Maar dezelfde professor Stevens wees op een fundamentele paradox in de Leuvense uitspraak: precies omdat opschorting zonder voorwaarden werd verleend, was er geen wettelijk kader meer om de pleger op te volgen, te begeleiden, of zijn schuldinzicht te toetsen. De "milde" maatregel werd zo de minst beschermende voor de samenleving.
En vrijwel niemand in het juridische veld kon uitleggen waarom dezelfde feiten een ander vonnis.
We kunnen ons de vraag stellen of een arbeider dan een andere straf had gekregen.
Welk signaal geven zulke vonnissen aan de samenleving?
Aan slachtoffers: jouw schade weegt minder dan zijn carrière.
Je dronkenschap, je verstijven, je ontkenning, je trauma, je therapie, je studievertraging, je angst om in donker buiten te komen, weegt minder dan dat hij straks in een spreekkamer kan zitten met een witte jas aan. Jouw toekomst is collateral. Zijn toekomst is structureel.
Aan plegers: als je een goede staat van dienst hebt, een goed verhaal, een goede advocaat en een blanco strafblad, dan is verkrachting iets waarvoor je schuldig kan worden bevonden zonder dat het je leven verandert.
De boodschap is niet "wij gedogen dit niet". De boodschap is "wij gedogen dit selectief, afhankelijk van wie je bent". Dat is precies wat een entitlementcultuur nodig heeft om zichzelf in stand te houden.
Aan jongeren: aangifte doen heeft weinig zin. Slechts vier procent van de slachtoffers doet aangifte. Daarvan leidt vijftien procent tot een veroordeling. En zelfs van die fractie kan de uitkomst zijn dat de pleger met een sticker "talent" naar buiten wandelt. De volgende generatie meisjes leest die krantenkop en concludeert dat het systeem niet voor hen is gebouwd. De volgende generatie jongens leest dezelfde krantenkop en concludeert dat de norm rekbaar is voor wie het juiste sociale profiel heeft.
Aan elke man die ooit twijfelde of dat ene "grijze gebied" wel echt grijs was: de twijfel is nu ten gunste van wie het grijze gebied veroorzaakt. Niet ten gunste van wie het ondergaat.
De WHO noemt naast ideologieën van mannelijk seksueel entitlement ook zwakke juridische sancties als risicofactor voor plegerschap.
Dat is geen academische voetnoot. Dat is dit. Wanneer slachtoffers niet geloofd worden, leren plegers iets.
Wanneer klachten geseponeerd worden zonder duiding, leren plegers iets.
Wanneer professionals controlerend gedrag "vechtscheiding" noemen, leren plegers iets. Wanneer seksueel geweld binnen relaties als minder ernstig wordt behandeld dan tussen vreemden, leren plegers iets.
Wanneer rechters bij vaststaande verkrachting de carrière van de dader belangrijker vinden dan het signaal naar de samenleving, leren plegers het allerbest van al.
Straffeloosheid is overigens niet alleen juridisch, ze is sociaal.
Een man die een vrouw blijft lastigvallen na afwijzing en door zijn vrienden romantisch volhardend wordt genoemd, ervaart sociale straffeloosheid.
Een man die zijn partner onder druk zet voor seks en van anderen hoort dat seks nu eenmaal belangrijk is voor mannen, ervaart relationele straffeloosheid.
Een man die zijn ex blijft controleren omdat hij bezorgd is om de kinderen, ervaart narratieve straffeloosheid.
In elk van die gevallen wint zijn wereldbeeld. En zo blijft entitlement overeind.
Dit alles betekent niet dat we naar een puur punitief systeem moeten. Pleger zijn is geen identiteit, het is een keuze met gevolgen, en herstel is mogelijk en wenselijk.
Forensisch psychiater Roels wijst er terecht op dat de sleutel bij preventie níét bij slachtoffers ligt: zij hoeven niet extra waakzaam of wantrouwend te zijn tegenover hun partner. Het omgekeerde is nodig. Mensen met zorgwekkende fantasieën of gedrag moeten aangemoedigd worden om zelf hulp te zoeken, voor er een slachtoffer valt.
Organisaties zoals Stop it Now! bieden daarvoor anonieme begeleiding.
Maar herstel begint bij erkenning, en erkenning begint bij een straf die er staat.
Een vonnis dat zegt "schuldig, maar niet zo erg dat we je leven onderbreken", legt de last van het herstel waar ze altijd al lag: bij het slachtoffer.
Wat moet er veranderen
Geen paniek, wel ernst.
Geen morele hysterie, wel morele helderheid.
Consenteducatie moet vroeger, concreter en relationeler.
Niet alleen "nee is nee", maar ook: druk is geen consent, stilte is geen consent, bevriezen is geen consent, een relatie is geen doorlopend contract, eerdere seks geeft geen recht op latere seks, iemand die slaapt of onder invloed is kan niet instemmen.
Jongens moeten leren omgaan met afwijzing als kernvaardigheid, niet als bijzaak.
Wie afwijzing alleen kan verdragen door de ander te ontmenselijken, is relationeel onveilig.
Mannen moeten elkaar corrigeren, in mannengroepen, kleedkamers, chats, families en werkcontexten. Vrouwelijke uitleg heeft zijn limiet bereikt.
Professionals moeten entitlement leren herkennen voorbij fysiek geweld.
Seksuele druk, controlerende jaloezie, vernedering, stalking, digitale controle, reproductieve dwang, post-separation abuse en image-based abuse horen mee in het risicobeeld.
Online platformen moeten verantwoordelijk gehouden worden.
Wanneer algoritmes winst maken op misogynie, vernedering, seksuele dwang of niet-consensuele beelden, gaat het niet meer over individuele vrijheid. Dan gaat het over infrastructuur die schadelijke scripts verspreidt aan kinderen.
Justitie moet minder naïef worden.
De gunst van de opschorting hoort niet thuis bij vaststaande verkrachting, zeker niet zonder voorwaarden. Wat in 2018 al politiek werd aangekondigd, namelijk de afschaffing van die gunst voor verkrachtingszaken, is dringend toe aan parlementaire opvolging.
Tot het zover is, mogen we van rechters minstens verwachten wat Vlaams minister Demir hen na het Leuvense vonnis vroeg: dat ze "elk woord van de motivering wegen".
Een vonnis is ook een communicatieact. Een vonnis dat de getalenteerdheid van de dader breder uitsmeert dan het lijden van het slachtoffer, communiceert hiërarchisch wie ertoe doet.
Tot slot: vrouwen zijn niemand iets verschuldigd
Een vrouw is een mens.
Geen beloning voor mannelijke deugd.
Geen oplossing voor mannelijke eenzaamheid.
Geen herstelplaats voor mannelijke kwetsuren.
Geen lichaam waarop frustratie kan worden afgereageerd.
Geen bezit dat na een breuk onder toezicht blijft.
Geen container voor mannelijke onvolwassenheid.
Geen seksuele voorziening binnen een relatie.
Dat zou vanzelfsprekend moeten zijn. Dat is het nog niet.
De term "rape academy" schokt omdat hij extreem is. Maar hij staat niet los van de gewone wereld. Hij is de radicale uitloper van breed circulerende ideeën: vrouwen moeten beschikbaar zijn, mannen mogen aandringen, afwijzing is vernedering, mannelijke seksualiteit is dringend, vrouwelijke voorzichtigheid is overdreven, grensoverschrijding telt pas wanneer ze onweerlegbaar bewezen is.
En zelfs dan, blijkt, telt ze niet altijd hard genoeg.
Aan vrouwen die dit lezen: je herkent waarschijnlijk meer dan je zou willen.
Je hoeft de last van het patroon niet alleen te dragen.
En je hoeft het ook niet meer als enige uit te leggen.
Aan mannen die dit lezen: dit gaat niet over jou of "alle mannen" demoniseren.
Dit gaat erover dat de norm omhoog moet, en dat jij daarbij een unieke hefboom bent. Andere mannen luisteren naar jou op een manier waarop ze nooit naar een vrouw zullen luisteren.
Gebruik die positie.
Zwijg niet meer mee.
Lach niet meer mee.
Verlaat de chat.
Spreek je vriend aan.
Voed je zoon op tot iemand aan wie je je eigen dochter, zus of beste vriendin met een gerust hart zou toevertrouwen.
Aan ouders die dit lezen: voed je zonen goed op.
Geef ze taal voor pijn en afwijzing.
Leer ze dat vrouwen geen middel zijn.
Spreek met hen over porno, deepfakes, controlegedrag, jaloezie en relaties, ook als het ongemakkelijk is.
En spreek met je dochters niet vooral over voorzichtigheid, maar over hun eigen kracht, hun grenzen en hun recht op een vrij leven.
De lat moet hoger.
Niet "leer meisjes hoe ze veilig nee zeggen", maar "leer jongens en mannen dat nee geen onderhandeling is".
Niet "waarom vertrouwde zij hem", maar "waarom vond hij haar vertrouwen iets dat hij mocht misbruiken".
Niet "waarom ging ze niet vroeger weg", maar "waarom dacht hij dat haar lichaam, haar aandacht of haar vrijheid van hem waren".
Niet "hij was nog jong en getalenteerd", maar "zij was nog jong en getalenteerd, en hij heeft die toekomst beschadigd".
Daar begint verandering.
Niet bij voorzichtigere vrouwen, maar bij minder entitled mannen.
Niet bij rechters die plegers ontwrichting besparen, maar bij een samenleving die slachtoffers ontwrichting bespaart.
En niet alleen bij die mannen of die rechters zelf, maar bij ieder van ons die mee bouwt aan de cultuur waarin zij opereren.
Deel dit artikel met iemand voor wie het verschil kan maken. Stilte is medeplichtig.
Hulp en handvatten
Heb je hulp nodig na seksueel geweld? Een Zorgcentrum na Seksueel Geweld is 24/7 bereikbaar (zsg.be).
Voor een luisterend oor en doorverwijzing kan je terecht bij 1712 (gratis nummer voor geweld, misbruik en kindermishandeling) of bij Tele-Onthaal op 106.
Voor begeleiding en therapie na geweld kan je terecht bij mij, Eva van Praktijk Elpida (elpida.be). Een gratis kennismakingsgesprek van twintig minuten plan je via mijn online agenda.
Worstel je zelf met gedrag of fantasieën die je zorgen baren? Bij I.T.E.R. (iter-hulp.be) en de CAW's (caw.be) kan je anoniem terecht voor begeleiding rond seksueel of agressief gedrag. Stop it Now! (stopitnow.be) helpt mensen met zorgwekkende gevoelens of gedrag ten aanzien van minderjarigen. Hulp zoeken voor er een slachtoffer valt, is verantwoordelijkheid nemen.
Deel dit artikel met iemand voor wie het verschil kan maken. Verandering gebeurt niet vooral in wetten of vonnissen. Ze gebeurt in keukens, kleedkamers, klassen, chats en familiefeesten. Op de plekken waar gewoonlijk niets wordt gezegd. Wees daar vandaag iets minder stil dan gisteren.
Bronnen en verder lezen
Internationale prevalentie en kaders
World Health Organization. Violence against women: Key facts. Wereldwijde prevalentie van partnergeweld en seksueel geweld door niet-partners, en de WHO-erkenning van mannelijk seksueel entitlement als risicofactor. who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women
European Institute for Gender Equality (EIGE). EU Gender-Based Violence Survey en bijhorende landenrapporten. Cijfers over fysiek en seksueel geweld in de EU, inclusief Belgische en Nederlandse data. eige.europa.eu
Belgische cijfers
Keygnaert, I., e.a. (2021). UN-MENAMAIS: Understanding the Mechanisms, Nature, Magnitude and Impact of Sexual Violence in Belgium. Universiteit Gent, Universiteit Luik en Nationaal Instituut voor Criminologie en Criminalistiek. Eerste representatieve studie over seksueel geweld in België voor alle genders en leeftijden. ugent.be/nl/actueel/persberichten/persbericht-onderzoek-seksueel-geweld-in-belgie
Healthy Belgium / FOD Volksgezondheid. Zorgcentra na Seksueel Geweld: prevalentie, aangiftecijfers en organisatie. gezondbelgie.be/nl/blikvanger-gezondheidszorg/geestelijke-gezondheidszorg/kwaliteit-innovatie/zorgcentra-na-seksueel-geweld
Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen. Cijfers over seksueel geweld in België (geactualiseerd op basis van IWEPS 2024 en politiestatistieken 2023). igvm-iefh.belgium.be/nl/themas/geweld/seksueel-geweld/cijfers
Sensoa. Seksueel grensoverschrijdend gedrag bij jongeren en volwassenen: feiten en cijfers. Overzicht van Belgische en Vlaamse studies. sensoa.be/seksueel-grensoverschrijdend-gedrag-bij-jongeren-en-volwassenen-feiten-en-cijfers
Punt vzw. Cijfers over verkrachting in België via VRT NWS-interviews met directrice Ann De Cnodder.
Nederlandse cijfers
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2024. Cijfers over slachtofferschap bij volwassenen en jongvolwassenen. cbs.nl
Forensische en klinische duiding
VRT NWS (28 april 2026). Wat bezielt mannen om hun vrouwen te drogeren en verkrachten? "Samenspel van lust en macht". Interview met forensisch psychiater Rick Roels (UPC KU Leuven en Sint-Kamillus Bierbeek), gespecialiseerd in zedenfeiten. Met duiding over groepsdynamiek in gesloten netwerken, daderprofielen en chemische onderwerping. vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/28/seksueel-geweld-is-samenspel-van-lust-en-macht-geen-eenduidig-p
De Belgische rechtszaken (Leuven en Hasselt)
VRT NWS (1 april 2025). UZ Leuven zet student geneeskunde die geen straf krijgt voor verkrachting op non-actief. vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/01/student-geneeskunde-verkrachting-geen-straf
VRT NWS (2 april 2025). Rechtbank van Leuven maakt uitzondering en deelt vonnis over verkrachtingszaak in Leuven: dit staat er in. vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/02/vonnis-verkrachting
VRT NWS (2 april 2025). Golf van verontwaardiging na verkrachtingszaak Leuven: "Onevenwicht tussen leed van slachtoffer en gevolgen voor dader". vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/02/verontwaardiging-rond-verkrachtingszaak-leuven-is-groot
VRT NWS (5 april 2025). Magistraten schrijven open brief na verkrachtingszaak Leuven over communicatie van vonnissen. vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/05/open-brief-magistraten-vonnis-verkrachtingszaak-leuven
Knack (4 april 2025). Na de Leuvense verkrachtingszaak: "Dit vonnis leert óók dat er een stap vooruit is gezet." Met duiding van Manon Cop en professor Ines Keygnaert. knack.be
VRT NWS (22 augustus 2025). Leuvense student die schuldig bevonden werd aan verkrachting mag opleiding tot gynaecoloog niet voltooien. vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/22/leuvense-student-die-schuldig-bevonden-werd-aan-verkrachting-mag
VRT NWS (29 januari 2026). Hof van beroep behandelt zaak over student die opschorting kreeg voor verkrachting, achter gesloten deuren. vrt.be/vrtnws/nl/2026/01/29
VRT NWS (24 april 2026). 26-jarige student schuldig aan verkrachting studente, maar hij krijgt geen straf. Zaak Hasselt-schachtentemmer. vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/24/schachtentemmer-uitspraak-verkrachting
Ghent Law School Consultancy (Lore Stroobandt, 2025). Schuldig aan verkrachting zonder effectieve straf. Toelichting bij Corr. Leuven 1 april 2025. glsconsultancy.be/schuldig-aan-verkrachting-zonder-effectieve-straf-toelichting-bij-vonnis
Advocaten Paesen-Neyens-Dirckx (april 2025). Schuldig aan verkrachting maar toch geen straf, hoe kan dat? paesenneyens.be/2025/04/schuldig-geen-straf-verkrachting.html
Fiat Justitia (24 april 2025). Jong, getalenteerd en veroordeeld: ophef over milde straf in Belgische verkrachtingszaak. fiatjustitia.nl
Vlaams Parlement (2 april 2025). Verslag plenaire vergadering, met interventies van onder meer minister Demir. vlaamsparlement.be
Koen Geens (26 november 2018). Zo goed als altijd straf voor bewezen verkrachting. Aankondiging afschaffing opschorting bij verkrachting in nieuw strafwetboek. koengeens.be/news/2018/11/26
Manosphere en radicalisering
Ofcom. Onderzoeksrapporten over de manosphere als een gefragmenteerd online landschap met subculturen rond zelfverbetering, genderpolitiek en mannelijkheid. ofcom.org.uk
Theroux, L. Documentaires over incels, manosphere en mannelijkheid. BBC. Met getuigenissen die de oververtegenwoordiging van afwezige of emotioneel onbereikbare vaderfiguren in radicaliseringstrajecten zichtbaar maken.
Ging, D. (2019). Alphas, Betas, and Incels: Theorizing the Masculinities of the Manosphere. Men and Masculinities, 22(4).
Seksisme, attitudes en geweld
Cross, E. J., e.a. Meta-analyses van Hostile en Benevolent Sexism in relatie tot attitudes ondersteunend voor geweld tegen vrouwen, en zelfgerapporteerd gewelddadig gedrag bij mannen. Gepubliceerd in Sex Roles (Springer). link.springer.com
Pornografie als seksuele leerschool
Vera-Gray, F., McGlynn, C., Kureshi, I., & Butterby, K. (2021). Sexual violence as a sexual script in mainstream online pornography. The British Journal of Criminology, 61(5). academic.oup.com/bjc
Tonic immobility en de neurobiologie van trauma
Möller, A., Söndergaard, H. P., & Helström, L. (2017). Tonic immobility during sexual assault: A common reaction predicting post-traumatic stress disorder and severe depression. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 96(8).
Digitale dimensie: deepfakes en image-based abuse
UN Women (februari 2026). When justice fails: Why women can't get protection from AI deepfake abuse. unwomen.org/en/articles/explainer/when-justice-fails-why-women-cant-get-protection-from-ai-deepfake-abuse
Ajder, H., Patrini, G., Cavalli, F., & Cullen, L. (2019). The State of Deepfakes: Landscape, Threats, and Impact. Sensity AI / Deeptrace.
Hogeschool UCLL en Universiteit Antwerpen, expertisecentrum Resilient People (Joke Depraetere e.a., februari 2026). Onderzoek naar Image-Based Sexual Abuse bij Vlaamse jongeren tussen veertien en zeventien jaar, gepubliceerd voor Safer Internet Day. newsroom.ucll.be/meer-dan-een-op-vier-bevraagde-jongeren-slachtoffer-van-online-seksueel-misbruik
Umbach, R., Henry, N., Beard, G. F., & Berryessa, C. M. (2024). Non-Consensual Synthetic Intimate Imagery: Prevalence, Attitudes, and Knowledge in 10 Countries. Proceedings of the CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. dl.acm.org/doi/fullHtml/10.1145/3613904.3642382
Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen. Niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte inhoud in België. igvm-iefh.belgium.be/nl/themas/digitaal-seksueel-geweld/verspreiding-zonder-toestemming
Team Justitie (april 2023). Justitie krijgt meer slagkracht in de strijd tegen digitaal seksueel geweld. teamjustitie.be/2023/04/21
Child Focus. Jaarcijfers over misbruikbeelden, deepnudes en sextortion bij minderjarigen in België. childfocus.be
Coercive control, post-separation abuse en reproductieve dwang
Stark, E. (2007). Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life. Oxford University Press. Standaardwerk over dwingende controle als geïntegreerde theorie van partnergeweld.
Miller, E., e.a. Onderzoek naar reproductive coercion en de overlap met partnergeweld, gepubliceerd onder meer in Contraception en Journal of Women's Health.
Hulp voor mensen met zorgwekkende fantasieën of gedrag
Stop it Now! Anonieme hulplijn en zelfhulpwebsite voor mensen die worstelen met seksuele gevoelens of gedrag ten aanzien van minderjarigen, of die zich zorgen maken over hun eigen seksueel gedrag. stopitnow.be
Misinformatie rond "online rape academy"
Factchecking.az en internationale factcheckpartners. Verduidelijking dat het virale cijfer van 62 miljoen mannen niet klopt: CNN rapporteerde over een pornosite met 62 miljoen bezoeken in februari 2026, terwijl de specifieke Telegramgroep ongeveer 1.000 gebruikers telde.
Belgisch strafrecht
Federale Overheidsdienst Justitie. Hervorming van het seksueel strafrecht (in werking getreden 1 juni 2022) en bepalingen rond seksuele misdrijven, voyeurisme en niet-consensuele beelddeling. justitie.belgium.be
Wet ter bestrijding van de niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte beelden en opnames, 4 mei 2020.
